अरण्यकाण्ड

श्लôक मŒलं ˇर्मिरôíववेक`लˇेः पŒर्णो‹दयमान‹ददं वारा‚याबय`भाSकरंU s्घाघानŠवा‹िापगंU िापगUम÷। मôगUाभôˇरपŒ»पांUनविˇौ Sवःसभवं श्ाV्UरंU व‹दे बýrा्कयरलं कलV्Uश्ामनं ŸाीरामभŒपपिýयम÷॥ 1॥

mµulaṁ dharmatarorvivekajaladhe‹ pµurṇendumŒnandadaṁ vairŒgyŒmbujabhŒskaraṁ hyaghaghanadhvŒntŒpahaṁ tŒpaham, mohŒmbhodharapµugapŒ¢anavidhau sva‹sambhavaṁ śa˘karaṁ vande brahmakulaṁ kala˘kaśamanaṁ śrīrŒmabhµupapriyam.1.

सा‹…ýान‹दपयôदसौभ»िनयं पीिाबरंU सय‹दरंU पाणाौ बाणाश्ारासनं कंिUलसžाŒणीरभारंU वरम÷। रा`ीवायिलôचनं ˇहि`ंUा`ŒंेUन संश्ाôभििं सीिालÿमणासंययिं पथि»िं रामाभिरामं भ`े॥ 2॥

sŒndrŒnandapayodasaubhagatanuṁ pītŒmbaraṁ sundaraṁ pŒṇau bŒṇaśarŒsanaṁ ka¢ilasattµuṇīrabhŒraṁ varam, rŒjīvŒyatalocanaṁ dhṛtaja¢Œjµu¢ena saṁśobhitaṁ sītŒlakṣmaṇasaṁyutaṁ pathigataṁ rŒmŒbhirŒmaṁ bhaje.2.

चौ0—पयर नर भरि पýीिि माउ »ार्§ । मिि ुनयरूरप ुनŒप सयगUार्§॥ ुब पýभय चरिि सयनगयU ुिि पावन । करि `े बन सयर नर मयनि भावन॥ 1॥ ०क बार चयनि कयरसयम सयगUा० । नि` कर भŒान राम बना०॥ सीिगिU पगिUरा० पýभय सादर । बा˘ेU ¨रंिUक सिला पर सयंदर॥ 2॥ सयरपिि सयि ˇरि बायस बेा । स˘U चागUि रघायपिि बल दे„ा॥ `िमि पिपीलिका सा»र थागUा । मगUा मंदमिि पावन चागUा॥ 3॥ सीिा चरन चôउच गUिि भा»ा। मŒÉ‚U मंदमिि कारन का»ा॥ चला Lरˇिर रघायनायक `ाना । सीउक ˇनया सायक संˇाना॥ 4॥

pura nara bharata prīti mai ò gŒī, mati anurµupa anµupa suhŒī. aba prabhu carita sunahu ati pŒvana, karata je bana sura nara muni bhŒvana.1. eka bŒra cuni kusuma suhŒe, nija kara bhµuṣana rŒma banŒe. sītahi pahirŒe prabhu sŒdara, bai¢he pha¢ika silŒ para sundara.2. surapati suta dhari bŒyasa beṣŒ, sa¢ha cŒhata raghupati bala dekhŒ. jimi pipīlikŒ sŒgara thŒhŒ, mahŒ mandamati pŒvana cŒhŒ.3. sītŒ carana coñca hati bhŒgŒ, mµuRha mandamati kŒrana kŒgŒ. calŒ rudhira raghunŒyaka jŒnŒ, sīṅka dhanuṣa sŒyaka sandhŒnŒ.4.

दô0—ुिि कहरपाल रघायनायक सदा दीन पर नेगU। िा सन ुा§ की‹गU छलय मŒर„ ुव»यन »ेगU॥ 1॥

ati kṛpŒla raghunŒyaka sadŒ dīna para neha, tŒ sana Œi kīnha chalu mµurakha avaguna geha.1.

चौ0—पýेरिि मं˜ा बýrा्सर ˇावा। चला भा`ि बायस भय पावा॥ ˇरि नि` रूरप »य'U पििय पागUीउ । राम बिमय„ रा„ा िेगिU नागUीउ॥ 1॥ भा निरास 'Uप`ी मन ˜ासा। `था चकýर भय रिाि दयर्बासा॥ बýrाˇाम सिवपयर सब लôका । ¨िररा Ÿामिि Žयाकयरल भय सôका॥ 2॥ कागŒ¡U बा˘Uन कगUा नुôगUी। रा„ि कô सक§ राम कर …ýôगUी॥ मािय महˆयय पििय समन समाना । सयˇा गUô§ बिा सयनय गUरि`ाना॥ 3॥ मि˜ा कर§ सि रिपय कार करनी । िा कग¡U बिबयˇनदी बािरनी॥ सब `»य िागिU ुनलगयU िे िािा । `ô रघायबीर बिमय„ सयनय भýािा॥ 4॥ नारद दे„ा बिकल `यंिा । ला»ि दया कôमल चिि संिा॥ प˘Uवा ियरि राम प¤गU िागUी । कगेUसि पयकारि पýनि गिUि पागUी॥ 5॥ ुाियर सभय »गेसि पद `ार्§ । ˜ागिU ˜ागिU दयाल रघायरार्§॥ ुियलिि बल ुियलिि पýभयिार्§ । माउ मििमंद `ानि न¤गU पार्§॥ 6॥ नि` कहरि कर्म `निि ¨रल पाय'¡U । ुब पýभय पागिU सरन िकि ुाय'¡U॥ सयनि कहरपाल ुिि ुारि बानी । ०कनयन करि ि`ा भवानी॥ 7॥

prerita mantra brahmasara dhŒvŒ, calŒ bhŒji bŒyasa bhaya pŒvŒ. dhari nija rµupa gayau pitu pŒhī ¡, rŒma bimukha rŒkhŒ tehi nŒhī ¡.1. bhŒ nirŒsa upajī mana trŒsŒ, jathŒ cakra bhaya riṣi durbŒsŒ. brahmadhŒma sivapura saba lokŒ, phirŒ śramita byŒkula bhaya sokŒ.2. kŒhµu¡ bai¢hana kahŒ na ohī, rŒkhi ko sakai rŒma kara drohī. mŒtu mṛtyu pitu samana samŒnŒ, sudhŒ hoi biṣa sunu harijŒnŒ.3. mitra karai sata ripu kai karanī, tŒ kaha ¡ bibudhanadī baitaranī. saba jagu tŒhi analahu te tŒtŒ, jo raghubīra bimukha sunu bhrŒtŒ.4. nŒrada dekhŒ bikala jayantŒ, lŒgi dayŒ komala cita santŒ. pa¢havŒ turata rŒma pahiò tŒhī, kahesi pukŒri pranata hita pŒhī.5. Œtura sabhaya gŒhesi pada jŒī, trŒhi trŒhi dayŒla raghurŒī. atulita bala atulita prabhutŒī, maī ¡ matimanda jŒni nahi ò pŒī.6. nija kṛta karma janita phala pŒyau ¡, aba prabhu pŒhi sarana taki Œyau ¡. suni kṛpŒla ati Œrata bŒnī, ekanayana kari tajŒ bhavŒnī.7.

चौ0—रघायपिि चि˜ाकŒरंU बसि नाना । चरिि कि० Ÿायिि सयˇा समाना॥ बगयUरि राम ुस मन ुनयमाना । गUô§गिU भीर सब¤गU मôगिU `ाना॥ 1॥ सकल मयनि‹गU सन बिदा करार्§ । सीिा सगिUि चले mौ भार्§॥ ु˜िा केर ुाŸाम `ब पýभय »य“र । सयनि मगUामयनि गUरािि भय“र॥ 2॥ पयलकिि »ाि ु˜िा 'U˘िU ˇा० । दे„ि रामय ुाियर चलि ुा०॥ करि दं˙Uवि मयनि 'Uर ला० । पýेम बारि mौ `न ु‹गUवा०॥ 3॥ दे„ि राम छबि नयन `य˙‚Uाने । सादर नि` ुाŸाम िब ुाने॥ करि पŒ`ा कगिU बचन सयगUा० । दि० मŒल ¨रल पýभय मन भा०॥ 4॥

raghupati citrakµu¢a basi nŒnŒ, carita kie śruti sudhŒ samŒnŒ. bahuri rŒma asa mana anumŒnŒ, hoihi bhīra sabahi ò mohi jŒnŒ.1. sakala muninha sana bidŒ karŒī, sītŒ sahita cale dvau bhŒī. atri ke Œśrama jaba prabhu gayaµu, sunata mahŒmuni haraṣita bhayaµu.2. pulakita gŒta atri u¢hi dhŒe, dekhi rŒmu Œtura cali Œe. karata daṁḍavata muni ura lŒe, prema bŒri dvau jana anhavŒe.3. dekhi rŒma chabi nayana juRŒne, sŒdara nija Œśrama taba Œne. kari pµujŒ kahi bacana suhŒe, die mµula phala prabhu mana bhŒe.4.

छंU0— नमामि भQर वˆसलं ।कहरपालय श्ाील कôमलं॥ भ`ामि िे पदांबय`ं । ुकामिनां Sवˇामदं॥ 1॥ निकाम श्याम सयंदरंU ।भवाबयनाथ मंदरंU॥ पý¨यर„ कंर` लôचनं । मदादि दôा मôचनं॥ 2॥ पýलंब बागयU विकýरमं ।पýभôøपýमेय वाभवं॥ निां» चाप सायकंर ।ˇरंU ˜िालôक नायकंर॥ 3॥ दिनेश्ा वंश्ा मं˙Uनं ।मगेUश्ा चाप „ं˙Uनं॥ मयनीउ…ý संि रंU`नं । सयरारि वहंद भं`नं॥ 4॥ मनô` वारि वंदििं ।ु`ादि देव सेवििं॥ विश्ाय् बôˇ वि»ýगंU ।समSि दŒाणापगंU॥ 5॥ नमामि §ंदिरा प¤ि । सय„ाकरंU सिां »¤ि॥ भ`े सश्ाQिर सानय`ं ।श्ाची पिि पिýयानय`ं॥ 6॥ ˆवदंघिाý मŒल ये नराः । भ`ंिि गUीन मˆसराः॥ पिंिि नô भवार्णावे ।वििर्कर वीचि संकयरले॥ 7॥ विविQर वासिनः सदा । भ`ंिि मयQरये मयदा॥ निरSय §ं…िýयादिकंर । पýयांिि िे »ििं Sवकंर॥ 8॥ िमेकमjयिं पýभयं । निरीगUमी्वरंU विभयं॥ `»eयLंर च श्ा्विं । ियरीयमेव केरवलं॥ 9 ॥ भ`ामि भाव व„भं ।कयरयô»िनां सयदयर्लभं॥ SवभQर क¸प पादपं । समं सयसेीयम‹वगंU॥ 10॥ ुनŒप रूरप भŒप¤ि ।निôøगUमयíव`ा पििं॥ पýसीद मे नमामि िे । पदाŽ` भQिर देगिU मे॥ 11॥ प˘ंUिि ये Sिवं §दं । नरादरेUणा िे पदं॥ वý`ंिि ना˜ा संश्ायं ।ˆवदीय भQिर संययिाः॥ 12॥

652 * ŚR’ RMACARITAMNASA* Chaṁ.: namŒmi bhakta vatsalaṁ, kṛpŒlu śīla komalaṁ. bhajŒmi te padŒmbujaṁ, akŒminŒṁ svadhŒmadaṁ. 01. nikŒma śyŒma sundaraṁ, bhavŒmbunŒtha mandaraṁ. praphulla kañja locanaṁ, madŒdi doṣa mocanaṁ. 02. pralamba bŒhu vikramaṁ, prabho’prameya vaibhavaṁ. niṣaṅga cŒpa sŒyakaṁ, dharaṁ triloka nŒyakaṁ. 03. dineśa vaṁśa maṁḍanaṁ, maheśa cŒpa khaṁḍanaṁ. munīndra santa rañjanaṁ, surŒri vṛnda bhañjanaṁ. 04. manoja vairi vanditaṁ, ajŒdi deva sevitaṁ. viśuddha bodha vigrahaṁ, samasta dµuṣaṇŒpahaṁ. 05. namŒmi indirŒ patiṁ, sukhŒkaraṁ satŒṁ gatiṁ. bhaje saśakti sŒnujaṁ, śacī pati priyŒnujaṁ. 06. tvadaṅghri mµula ye narŒ‹, bhajanti hīna matsarŒ‹. patanti no bhavŒrṇave, vitarka vīci saṅkule. 07. vivikta vŒsina‹ sadŒ, bhajanti muktaye mudŒ. nirasya indriyŒdikaṁ, prayŒnti te gatiṁ svakaṁ. 08. tamekamadbhutaṁ prabhuṁ, nirīhamīśvaraṁ vibhuṁ . jagadguruṁ ca śŒśvataṁ, turīyameva kevalaṁ. 09. bhajŒmi bhŒva vallabhaṁ, kuyoginŒṁ sudurlabhaṁ. svabhakta kalpa pŒdapaṁ, samaṁ susevyamanvahaṁ. 10. anµupa rµupa bhµupatiṁ, nato’hamurvijŒ patiṁ. prasīda me namŒmi te, padŒbja bhakti dehi me.11. pa¢hanti ye stavaṁ idaṁ, narŒdareṇa te padaṁ. vrajanti nŒtra saṁśayaṁ, tvadīya bhakti saṁyutŒ‹.12.

दô0—बिनिी करि मयनि ना§ सिLर कगU कर `ôरि बगUôरि। चरन सरôLरगU नाथ `नि कबगय¡U ि`ा मिि मôरि॥ 4॥

binatī kari muni nŒi siru kaha kara jori bahori, carana saroruha nŒtha jani kabahu ¡ tajai mati mori.4.

चौ0—सयनि `ानकीउ परम सय„य पावा । सादर िासय चरन सिLर नावा॥ िब मयनि सन कगU कहरपानिˇाना । ुायसय गUô§ `ा'¡U बन ुाना॥ 1॥ संिि मô पर कहरपा करेUगŒU । सेवक `ानि ि`ेगयU `नि नेगŒU॥ ˇर्म ˇयरंUˇर पýभय कार बानी । सयनि सपýेम बôले मयनि ‚यानी॥ 2॥ `ासय कहरपा ु` सिव सनकादी । चगUि सकल परमारथ बादी॥ िे ियगU राम ुकाम पिुारे । दीन बंˇय महदय बचन 'UचारेU॥ 3॥ ुब `ानी माउ Ÿाी चियरार्§ । भ`ी ियगUगिU सब देव बिगUार्§॥ `ेगिU समान ुििसय न¤गU कôर्§। िा कर सील कस न ुस गUôर्§॥ 4॥ केरगिU बिˇि कगUौउ `ागयU ुबSवामी ।कगUगयU नाथ ियगU ुंिर`ामी॥ ुस कगिU पýभय बिलôकि मयनि ˇीरा । लôचन `ल बगU पयलक सरीरा॥ 5॥

suni jŒnakī ¡ parama sukhu pŒvŒ, sŒdara tŒsu carana siru nŒvŒ. taba muni sana kaha kṛpŒnidhŒnŒ, Œyasu hoi jŒu ¡ bana ŒnŒ.1. santata mo para kṛpŒ karehµu, sevaka jŒni tajehu jani nehµu. dharma dhurandhara prabhu kai bŒnī, suni saprema bole muni gyŒnī.2. jŒsu kṛpŒ aja siva sanakŒdī, cahata sakala paramŒratha bŒdī. te tumha rŒma akŒma piŒre, dīna bandhu mṛdu bacana ucŒre.3. 656 * ŚR’ RMACARITAMNASA* aba jŒnī mai ò śrī caturŒī, bhajī tumhahi saba deva bihŒī. jehi samŒna atisaya nahiò koī, tŒ kara sīla kasa na asa hoī.4. kehi bidhi kahau¡ jŒhu aba svŒmī, kahahu nŒtha tumha antarajŒmī. asa kahi prabhu biloki muni dhīrŒ, locana jala baha pulaka sarīrŒ.5.

छंU0—िन पयलक निर्भर पýेम पŒरन नयन मय„ पंक` दि०। मन ‚यान »यन »ôिीि पýभय माउ दी„ `प िप का कि०॥ `प `ô» ˇर्म समŒगU िेउ नर भ»िि ुनयपम पावर्§। रघायबीर चरिि पयनीि निसि दिन दास ियलसी »ावर्§॥

Chaṁ.: tana pulaka nirbhara prema pµurana nayana mukha paṅkaja die. mana gyŒna guna gotīta prabhu maī¡ dīkha japa tapa kŒ kie, japa joga dharma samµuha te ¡ nara bhagati anupama pŒvaī. raghubīra carita punīta nisi dina dŒsa tulasī gŒvaī,

दô0—कलिमल समन दमन मन राम सय`स सय„मŒल। सादर सयनगिंU `े िि‹गU पर राम रगUगिंU ुनयकŒरल॥ 6 (क)॥ सô0—क˘िUन काल मल कôस ˇर्म न ‚यान न `ô» `प। परिगUरि सकल भरôस रामगिU भ`¤गU िे चियर नर ॥ 6 („)॥

kalimala samana damana mana rŒma sujasa sukhamµula, sŒdara sunahi ò je tinha para rŒma rahahi ò anukµula.6(A).

चौ0—मयनि पद कमल ना§ करिसीसा । चले बनगिU सयर नर मयनि र्§सा॥ ुा»ेउ राम ुनय` पयनि पाछेउU । मयनि बर बेा बने ुिि काछेउU॥ 1॥ 'Uभय बीच Ÿाी सôगU§ कारसी । बýrा् `ीव बिच माया `ासी॥ सरििा बन »िरि ुवघांU घांUा । पिि पगिUचानि दे¤गU बर बांUा॥ 2॥ `ग¡U `ग¡U `ा¤गU देव रघायराया । कर¤गU मेघा िग¡U िग¡U नभ छाया॥ मिला ुसयर बिराˇ म» `ािा। ुाविगUीउ रघायबीर निपािा॥ 3॥ ियरि¤गU Lरचिर रूरप िे¤गU पावा । दे„ि दय„ी नि` ˇाम प˘Uावा॥ पयनि ुा० `ग¡U मयनि सरभं»ा । सयंदर ुनय` `ानकी सं»ा॥ 4॥

muni pada kamala nŒi kari sīsŒ, cale banahi sura nara muni īsŒ. Œge¡ rŒma anuja puni pŒche¡, muni bara beṣa bane ati kŒche ¡ .1. ubhaya bīca śrī sohai kaisī, brahma jīva bica mŒyŒ jaisī. saritŒ bana giri avagha¢a ghŒ¢Œ, pati pahicŒni dehi ò bara bŒ¢Œ.2. jaha¡ jaha¡ jŒhi ò deva raghurŒyŒ, karahiò megha taha¡ taha¡ nabha chŒyŒ. milŒ asura birŒdha maga jŒtŒ, Œvatahī¡ raghubīra nipŒtŒ.3. turatahiò rucira rµupa tehiò pŒvŒ, dekhi dukhī nija dhŒma pa¢hŒvŒ. puni Œe jaha ¡ muni sarabhaṅgŒ, sundara anuja jŒnakī saṅgŒ.4.

दô0—दे„ि राम मय„ पंक` मयनिबर लôचन भहं»। सादर पान करि ुिि ˇ‹य `‹म सरभं»॥ 7॥

Do: dekhi rŒma mukha paṅkaja munibara locana bhṛṅga, sŒdara pŒna karata ati dhanya janma sarabhaṅga.7. 658 * ŚR’ RMACARITAMNASA*

चौ0—कगU मयनि सयनय रघायबीर कहरपाला । संकर मानस रा`मराला॥ `ाि रगेU'¡U बिरंUचि केर ˇामा। सयने'¡U Ÿावन बन ०ेगUगिंU रामा॥ 1॥ चििवि पंथ रगेU'¡U दिन रािी । ुब पýभय दे„ि `य˙‚ाUनी छािी॥ नाथ सकल साˇन माउ गUीना। की‹गUी कहरपा `ानि `न दीना॥ 2॥ सô कछयU देव न मôगिU निगUôरा । नि` पन रा„े'U `न मन चôरा॥ िब ल»ि रगUगयU दीन गिUि ला»ी। `ब ल»ि मिलौं ियगUगिU िनय ˆया»ी॥ 3॥ `ô» `‚य `प िप बýि की‹गUा । पýभय कग¡U दे§ भ»िि बर ली‹गUा॥ ०गिU बिˇि सर रचि मयनि सरभं»ा । बा˘ेU NUदय¡ छा˙ि‚U सब सं»ा॥ 4॥

kaha muni sunu raghubīra kṛpŒlŒ, saṅkara mŒnasa rŒjamarŒlŒ. jŒta raheu¡ birañci ke dhŒmŒ, suneu¡ śravana bana aihahi ò rŒmŒ.1. citavata pantha raheu ¡ dina rŒtī, aba prabhu dekhi juRŒnī chŒtī. nŒtha sakala sŒdhana maiò hīnŒ, kīnhī kṛpŒ jŒni jana dīnŒ.2. so kachu deva na mohi nihorŒ, nija pana rŒkheu jana mana corŒ. taba lagi rahahu dīna hita lŒgī, jaba lagi milau ¡ tumhahi tanu tyŒgī.3. joga jagya japa tapa brata kīnhŒ, prabhu kaha¡ dei bhagati bara līnhŒ. ehi bidhi sara raci muni sarabhaṅgŒ, bai¢he hṛdaya ¡ chŒRi saba saṅgŒ.4.

दô0—सीिा ुनय` समेि पýभय नील `लद िनय Sयाम। मम गिUयं¡ बसगयU निरंUिर स»यनरूरप Ÿाीराम॥ 8॥

sītŒ anuja sameta prabhu nīla jalada tanu syŒma, mama hiya ¡ basahu nirantara sagunarµupa śrīrŒma.8.

चौ0—ुस कगिU `ô» ु»िनि िनय `ारा । राम कहरपा¡ बाकयंर˘U सिˇारा॥ िािे मयनि गUरि लीन न भय“र । पýथम¤गU भेद भ»िि बर लय“र॥ 1॥ रिाि निकाय मयनिबर »िि दे„ी । सय„ी भ० नि` NUदय¡ बिसेाी॥ ुSियिि कर¤गU सकल मयनि बहंदा । `यिि पýनि गिUि कLरना कंरदा॥ 2॥ पयनि रघायनाथ चले बन ुा»े । मयनिबर बहंद बिपयल सं¡» ला»े॥ ुSिथ समŒगU दे„ि रघायराया । पŒछी मयनि‹गU ला»ि ुिि दाया॥ 3॥ `ानिगŒ¡U पŒछिु कस Sवामी ।सबदरसी ियगU ुंिर`ामी॥ निसिचर निकर सकल मयनि „ा० । सयनि रघायबीर नयन `ल छा०॥ 4॥

asa kahi joga agini tanu jŒrŒ, rŒma kṛpŒ ¡ baikuṁ¢ha sidhŒrŒ. tŒte muni hari līna na bhayaµu, prathamahiò bheda bhagati bara layaµu.1. riṣi nikŒya munibara gati dekhī, s ukhī bhae nija hṛdaya ¡ biseṣī. astuti karahiò sakala muni bṛndŒ, jayati pranata hita karunŒ kandŒ.2. puni raghunŒtha cale bana Œge, munibara bṛnda bipula sa ¡ga lŒge. asthi samµuha dekhi raghurŒyŒ, pµuchī muninha lŒgi ati dŒyŒ.3. jŒnatahµu¡ pµuchia kasa svŒmī, sabadarasī tumha antarajŒmī. nisicara nikara sakala muni khŒe, suni raghubīra nayana jala chŒe.4.

दô0—निसिचर गUीन कर'¡U मगिU भय` 'U˘Uा§ पन की‹गU। सकल मयनि‹गU केर ुाŸाम‹िगU `ा§ `ा§ सय„ दी‹गU॥ 9॥

nisicara hīna karau ¡ mahi bhuja u¢hŒi pana kīnha, sakala muninha ke Œśramanhi jŒi jŒi sukha dīnha.9.

चौ0—मयनि ु»Sिि कर सिcय सय`ाना । नाम सयिीछन रिि भ»वाना॥ मन कýरम बचन राम पद सेवक । सपनेगय ुान भरôस न देवक॥ 1॥ पýभय ुा»वनय Ÿावन सयनि पावा । करि मनôरथ ुाियर ˇावा॥ गेU बिˇि दीनबंˇय रघायराया । मô से स˘U पर करिगUगिंU दाया॥ 2॥ सगिUि ुनय` मôगिU राम »ôसा§Z । मिलिगU¤गU नि` सेवक की ना§Z॥ मôरेU `िय¡ भरôस दहÉ‚U नागUीउ । भ»िि बिरिि न ‚यान मन मागUीउ॥ 3॥ न¤गU सिसं» `ô» `प `ा»ा । न¤गU दहÉ‚U चरन कमल ुनयरा»ा॥ ०क बानि कLरनानिˇान की । सô पिýय `ाकेउर »िि न ुान की॥ 4 ॥ गUô§गाउU सय¨रल ुा`य मम लôचन । दे„ि बदन पंक` भव मôचन॥ निर्भर पýेम म»न मयनि ‚यानी । कगिU न `ा§ सô दसा भवानी॥ 5 ॥ दिसि ुLर बिदिसि पंथ न¤गU सŒÛा । कô माउ चले'¡U कगUा¡ नगिंU बŒÛा॥ कबगय¡Uक ¨िररि पाछेउU पयनि `ार्§ । कबगय¡Uक नहˆय कर§ »यन »ार्§॥ 6 ॥ ुबिरल पýेम भ»िि मयनि पार्§ । पýभय दे„ाउ िLर ुôंU लयकार्§॥ ुििसय पýीिि दे„ि रघायबीरा । पý»ंेU NUदय¡ गUरन भव भीरा॥ 7 ॥ मयनि म» माÛा ुचल गUô§ बासा । पयलक सरीर पनस ¨रल `ासा॥ िब रघायनाथ निकंU चलि ुा० । दे„ि दसा नि` `न मन भा०॥ 8 ॥ मयनिगिU राम बगयU भा¡िि `»ावा । `ा» न Šयान`निि सय„ पावा॥ भŒप रूरप िब राम दयरावा । NUदय¡ चियभर्य` रूरप दे„ावा॥ 9 ॥ मयनि ुकयरला§ 'U˘Uा िब कारसेउ । बिकल गUीन मनि ¨रनि बर `ासेउ॥ ुा»ेउ दे„ि राम िन Sयामा । सीिा ुनय` सगिUि सय„ ˇामा॥ 10॥ परेU'U लकयरंU §व चरन‹िगU ला»ी। पýेम म»न मयनिबर ब˙‚Uभा»ी॥ भय` बिसाल »गिU लि० 'U˘Uार्§ । परम पýीिि रा„े 'Uर लार्§॥ 11॥ मयनिगिU मिलि ुस सôगU कहरपाला । कनक िLरगिU `नय भेउंU िमाला॥ राम बदनय बिलôक मयनि ˘UाÉ‚Uा । मानगय¡U चि˜ा माÛा लि„ि काÉ‚Uा॥ 12॥

660 * ŚR’ RMACARITAMNASA* muni agasti kara siṣya sujŒnŒ, nŒma sutīchana rati bhagavŒnŒ. mana krama bacana rŒma pada sevaka,sapanehu Œna bharosa na devaka.1. prabhu Œgavanu śravana suni pŒvŒ, karata manoratha Œtura dhŒvŒ. he bidhi dīnabandhu raghurŒyŒ, mo se sa¢ha para karihahi ò dŒyŒ.2. sahita anuja mohi rŒma gosŒī¡, milihahi ò nija sevaka kī nŒī ¡. more jiya¡ bharosa dṛRha nŒhī ¡, bhagati birati na gyŒna mana mŒhī ¡.3. nahiò satasaṅga joga japa jŒgŒ, nahi ò dṛRha carana kamala anurŒgŒ. eka bŒni karunŒnidhŒna kī, so priya jŒke ¡ gati na Œna kī.4. hoihaiò suphala Œju mama locana, dekhi badana paṅkaja bhava mocana. nirbhara prema magana muni gyŒnī, kahi na jŒi so dasŒ bhavŒnī.5. disi aru bidisi pantha nahi ò sµujhŒ, ko mai ò caleu ¡ kahŒ ¡ nahi ò bµujhŒ. kabahu¡ ka phiri pŒche¡ puni jŒī, kabahu¡ka nṛtya karai guna gŒī.6. abirala prema bhagati muni pŒī, prabhu dekhai ò taru o¢a lukŒī. atisaya prīti dekhi raghubīrŒ, praga¢e hṛdaya ¡ harana bhava bhīrŒ.7. muni maga mŒjha acala hoi baisŒ, pulaka sarīra panasa phala jaisŒ. taba raghunŒtha nika¢a cali Œe, dekhi dasŒ nija jana mana bhŒe.8. munihi rŒma bahu bhŒ¡ti jagŒvŒ, jŒga na dhyŒnajanita sukha pŒvŒ. bhµupa rµupa taba rŒma durŒvŒ, hṛdaya¡ caturbhuja rµupa dekhŒvŒ.9. muni akulŒi u¢hŒ taba kaise¡, bikala hīna mani phani bara jaise ¡. Œge¡ dekhi rŒma tana syŒmŒ, sītŒ anuja sahita sukha dhŒmŒ.10. pareu laku¢a iva carananhi lŒgī, prema magana munibara baRabhŒgī. bhuja bisŒla gahi lie u¢hŒī, parama prīti rŒkhe ura lŒī.11. munihi milata asa soha kṛpŒlŒ, kanaka taruhi janu bheṁ¢a tamŒlŒ. rŒma badanu biloka muni ¢hŒRhŒ, mŒnahu¡ citra mŒjha likhi kŒRhŒ.12.

दô0—िब मयनि NUदय¡ ˇीर ˇरि »गिU पद बारगिंU बार। नि` ुाŸाम पýभय ुानि करि पŒ`ा बिबिˇ पýकार॥ 10॥

taba muni hṛdaya ¡ dhīra dhari gahi pada bŒrahi ò bŒra, nija Œśrama prabhu Œni kari pµujŒ bibidha prakŒra.10.

चौ0—कगU मयनि पýभय सयनय बिनिी मôरी । ुSियिि करौउ कवन बिˇि िôरी॥ मगिUमा ुमिि मôरि मिि थôरी । रबि स‹मय„ „lôि ु¡`ôरी॥ 1॥ श्याम िामरस दाम श्ारीरं । `ंUा मयकयरंU परिˇन मयनिचीरंU॥ पाणिा चाप श्ार कंिU िŒणीरं U। नौमि निरंUिर ŸाीरघायवीरंU॥ 2॥ मôगU विपिन घान दगUन कहरश्ानयः । संि सरôLरगU कानन भानयः॥ निशि्ाचर करि वरूरथ मह»रा`ः । ˜ािय सदा नô भव „» बा`ः॥ 3॥ ुLरणा नयन रा`ीव सयवेश्ां । सीिा नयन चकôर निश्ोश्ां॥ गUर NUदि मानस बाल मरालं । नौमि राम 'Uर बागयU विश्ालं॥ 4 ॥ संश्ाय सर्प »ýसन 'Uर»ादः । श्ामन सयकर्करश्ा िर्कर विादः॥ भव भं`न रंU`न सयर यŒथः । ˜ािय सदा नô कहरपा वरूरथः॥ 5 ॥ निर्»यणा स»यणा विाम सम रूरपं । ™ान »िरा »ôिीिमनŒपं॥ ुमलम„िलमनवlमपारंU । नौमि राम भं`न मगिU भारंU॥ 6 ॥ भQर क¸पपादप ुारामः । िर्`न कýरôˇ लôभ मद कामः॥ ुिि ना»र भव सा»र सेियः । ˜ािय सदा दिनकर कयरल केरियः॥ 7 ॥ ुियलिि भय` पýिाप बल ˇामः। कलि मल विपयल विभं`न नामः॥ ˇर्म वर्म नर्मद »यणा »ýामः । संिि श्ां िनôिय मम रामः॥ 8 ॥ `दपि बिर` Žयापक ुबिनासी । सब केर NUदय¡ निरंUिर बासी॥ िदपि ुनय` Ÿाी सगिUि „रारी । बसिय मनसि मम काननचारी॥ 9 ॥ `े `ान¤गU िे `ानगय¡U Sवामी ।स»यन ु»यन 'Uर ुंिर`ामी॥ `ô कôसल पिि रा`िव नयना । कर'U सô राम NUदय मम ुयना॥ 10॥ ुस ुभिमान `ा§ `नि भôरेU । माउ सेवक रघायपिि पिि मôरेU॥ सयनि मयनि बचन राम मन भा० । बगयUरि गUराि मयनिबर 'Uर ला०॥ 11॥ परम पýसóा `ानय मयनि मôगUी । `ô बर मा»गयU दे'¡ सô िôगUी॥ मयनि कगU माउ बर कबगय¡U न`ाचा । समयÛिा न पर§ ÛाŒ˘U का साचा॥ 12॥ ियगUगिU नीक ला»ा रघायरार्§ । सô मôगिU देगयU दास सय„दार्§॥ ुबिरल भ»िि बिरिि बि‚याना । गUôगयU सकल »यन ‚यान निˇाना॥ 13॥ पýभय `ô दी‹गU सô बLर माउ पावा । ुब सô देगयU मôगिU `ô भावा॥ 14॥

662 * ŚR’ RMACARITAMNASA* kaha muni prabhu sunu binatī morī, astuti karau ¡ kavana bidhi torī. mahimŒ amita mori mati thorī, rabi sanmukha khadyota a ¡jorī.1. śyŒma tŒmarasa dŒma śarīraṁ, ja¢Œ muku¢a paridhana municīraṁ. pŒṇi cŒpa śara ka¢i tµuṇīraṁ, naumi nirantara śrīraghuvīraṁ.2. moha vipina ghana dahana kṛśŒnu‹, santa saror uha kŒnana bhŒnu‹. niśicara kari varµutha mṛgarŒja‹, trŒtu sadŒ no bhava khaga bŒja‹.3. aruṇa nayana rŒjīva suveśaṁ, sītŒ nayana cakora niśeśaṁ. hara hṛdi mŒnasa bŒla marŒlaṁ, naumi rŒma ura bŒhu viśŒlaṁ.4. saṁśaya sarpa grasana uragŒda‹, śamana sukarkaśa tarka viṣŒda‹. bhava bhañjana rañjana sura yµutha‹, trŒtu sadŒ no kṛpŒ varµutha‹.5. nirguṇa saguṇa viṣama sama rµupaṁ, jñŒna girŒ gotītamanµupaṁ. amalamakhilamanavadyamapŒraṁ , naumi rŒma bhañjana mahi bhŒraṁ.6. bhakta kalpapŒdapa ŒrŒma‹, tarjana krodha lobha mada kŒma‹. ati nŒgara bhava sŒgara setu‹, trŒtu sadŒ dinakara kula ketu‹.7. atulita bhuja pratŒpa bala dhŒma‹, kali mala vipula vibhañjana nŒma‹. dharma varma narmada guṇagrŒma‹, santata śaṁ tanotu mama rŒma‹.8. jadapi biraja byŒpaka abinŒsī, saba ke hṛdaya ¡ nirantara bŒsī. tadapi anuja śrī sahita kharŒrī, basatu manasi mama kŒnanacŒrī.9. je jŒnahiò te jŒnahu¡ svŒmī, saguna aguna ura antarajŒmī. jo kosala pati rŒjiva nayanŒ, karau so rŒma hṛdaya mama ayanŒ.10. asa abhimŒna jŒi jani bhore, mai ò sevaka raghupati pati more. suni muni bacana rŒma mana bhŒe, bahuri haraṣi munibara ura lŒe.11. parama prasanna jŒnu muni mohī, jo bara mŒgahu deu ¡ so tohī. muni kaha maiò bara kabahu¡ na jŒcŒ, samujhi na parai jhµu¢ha kŒ sŒcŒ.12. tumhahi nīka lŒgai raghurŒī, so mohi dehu dŒsa sukhadŒī. abirala bhagati birati bigyŒnŒ, hohu sakala guna gyŒna nidhŒnŒ.13. prabhu jo dīnha so baru mai ò pŒvŒ, aba so dehu mohi jo bhŒvŒ.14.

दô0—ुनय` `ानकी सगिUि पýभय चाप बान ˇर राम। मम गिUय »»न §ंदय §व बसगयU सदा निगUकाम॥ 11॥

anuja jŒnakī sahita prabhu cŒpa bŒna dhara rŒma, mama hiya gagana indu iva basahu sadŒ nihakŒma.11.

चौ0—०वमSिय करि रमानिवासा । गUराि चले कयंरभ` रिाि पासा॥ बगयUि दिवस »यर दरसनय पा०¡ । भ० मôगिU ०¤गU ुाŸाम ुा०¡॥ 1॥ ुब पýभय सं» `ा'¡U »यर पागUीउ । ियगU कग¡U नाथ निगUôरा नागUीउ॥ दे„ि कहरपानिˇि मयनि चियरार्§ । लि० सं» बिगUसे mौ भार्§॥ 2॥ पंथ कगUि नि` भ»िि ुनŒपा । मयनि ुाŸाम पगय¡Uचे सयरभŒपा॥ ियरि सयिीछन »यर प¤गU »य“र । करि दं˙Uवि कगUि ुस भय“र॥ 3॥ नाथ कôसलाˇीस कयरमारा । ुा० मिलन `»ि ुाˇारा॥ राम ुनय` समेि बादेगUी । निसि दिनय देव `पि गUगयU `ेगUी॥ 4॥ सयनि ु»Sिि ियरि 'U˘िU ˇा० । गUरि बिलôकि लôचन `ल छा०॥ मयनि पद कमल परेU mौ भार्§ । रिाि ुिि पýीिि लि० 'Uर लार्§॥ 5॥ सादर कयरसल पŒछि मयनि‚यानी । ुासन बर बा˘UारेU ुानी॥ पयनि करि बगयU पýकार पýभय पŒ`ा । मôगिU सम भा‚यवंि न¤गU दŒ`ा॥ 6॥ `ग¡U ल»ि रगेU ुपर मयनि बहंदा । गUरो सब बिलôकि सय„कंरदा॥ 7॥

evamastu kari ramŒnivŒsŒ, haraṣi cale kumbhaja riṣi pŒsŒ. bahuta divasa gura darasanu pŒe ¡, bhae mohi ehi ò Œśrama Œe ¡.1. aba prabhu saṅga jŒu ¡ gura pŒhī ¡, tumha kaha ¡ nŒtha nihorŒ nŒhī ¡. dekhi kṛpŒnidhi muni caturŒī, lie saṅga bihase dvau bhŒī.2. pantha kahata nija bhagati anµupŒ, muni Œśrama pahu ¡ce surabhµupŒ. turata sutīchana gura pahi ò gayaµu, kari daṁḍavata kahata asa bhayaµu.3. nŒtha kosalŒdhīsa kumŒrŒ, Œe milana jagata ŒdhŒrŒ. rŒma anuja sameta baidehī, nisi dinu deva japata hahu jehī.4. sunata agasti turata u¢hi dhŒe, hari biloki locana jala chŒe. muni pada kamala pare dvau bhŒī, riṣi ati prīti lie ura lŒī.5. sŒdara kusala pµuchi muni gyŒnī, Œsana bara bai¢hŒre Œnī. puni kari bahu prakŒra prabhu pµujŒ, mohi sama bhŒgyavanta nahi ò dµujŒ.6. jaha¡ lagi rahe apara muni bṛndŒ, haraṣe saba biloki sukhakandŒ.7.

दô0—मयनि समŒगU मग¡U बा˘ेU स‹मय„ सब की ुôर। सरद §ंदय िन चििवि मानगय¡U निकर चकôर॥ 12॥

muni samµuha maha ¡ bai¢he sanmukha saba kī ora, sarada indu tana citavata mŒnahu ¡ nikara cakora.12.

चौ0—िब रघायबीर कगUा मयनि पागUीउ । ियगU सन पýभय दयराव कछयU नागUीउ॥ ियगU `ानगयU `ेगिU कारन ुाय'¡U । िािे िाि न कगिU समयÛाय'¡U॥ 1॥ ुब सô मं˜ा देगयU पýभय मôगUी ।`ेगिU पýकार मारौउ मयनि…ýôगUी॥ मयनि मयसयकाने सयनि पýभय बानी । पŒछेUगयU नाथ मôगिU का `ानी॥ 2॥ ियगUरेU§¡ भ`न पýभाव ु घारी । `ान'¡U मगिUमा कछयUक ियगUारी॥ “रमरि िLर बिसाल िव माया । ¨रल बýrा्ां˙U ुनेक निकाया॥ 3॥ `ीव चराचर `ंिय समाना । भीिर बस¤गU न `ान¤गU ुाना॥ िे ¨रल भ‘छक क˘िUन कराला । िव भय¡ ˙Uरि सदा सô'U काला॥ 4॥ िे ियगU सकल लôकपिि सा§Z । पŒ¡छेगयU मôगिU मनय` की ना§Z॥ यगU बर मा»'¡U कहरपानिकेरिा । बसगयU NUदय¡ Ÿाी ुनय` समेिा॥ 5॥ ुबिरल भ»िि बिरिि सिसं»ा । चरन सरôLरगU पýीिि ुभं»ा॥ `lपि बýrा् ु„ं˙U ुनंिा । ुनयभव »य भ`¤गU `ेगिU संिा॥ 6॥ ुस िव रूरप ब„ान'¡U `ान'¡U । ¨िररि ¨िररि स»यन बýrा् रिि मान'¡U॥ संिि दास‹गU देगयU ब˙‚Uार्§ । िािेउ मôगिU पŒ¡छेUगयU रघायरार्§॥ 7॥ गाU पýभय परम मनôगUर ˘Uा“¡र । पावन पंचबंUी िेगिU ना“¡र॥ दं˙Uक बन पयनीि पýभय करगŒU । 'U»ý साप मयनिबर कर गUरगŒU॥ 8॥ बास करगयU िग¡U रघायकयरल राया । की`े सकल मयनि‹गU पर दाया॥ चले राम मयनि ुायसय पार्§ । ियरि¤गU पंचबंUी निुरार्§॥ 9॥

taba raghubīra kahŒ muni pŒhī ¡, tumha sana prabhu durŒva kachu nŒhī¡. tumha jŒnahu jehi kŒrana Œyau ¡ , tŒte tŒta na kahi samujhŒyau ¡.1. 666 * ŚR’ RMACARITAMNASA* aba so mantra dehu prabhu mohī, jehi prakŒra mŒrau ¡ munidrohī. muni musukŒne suni prabhu bŒnī, pµuchehu nŒtha mohi kŒ jŒnī.2. tumhareiò bhajana prabhŒva aghŒrī, jŒnau ¡ mahimŒ kachuka tumhŒrī. µumari taru bisŒla tava mŒyŒ, phala brahmŒṁḍa aneka nikŒyŒ.3. jīva carŒcara jantu samŒnŒ, bhītara basahi ò na jŒnahi ò ŒnŒ. te phala bhacchaka ka¢hina karŒlŒ, tava bhaya ¡ ḍarata sadŒ sou kŒlŒ.4. te tumha sakala lokapati sŒī ¡,p µ u¡ chehu mohi manuja kī nŒī ¡. yaha bara mŒgau¡ kṛpŒniketŒ, basahu hṛdaya ¡ śrī anuja sametŒ.5. abirala bhagati birati satasaṅgŒ, carana saroruha prīti abhaṅgŒ. jadyapi brahma akhaṁḍa anantŒ, anubhava gamya bhajahi ò jehi santŒ.6. asa tava rµupa bakhŒnau¡ jŒnau¡, phiri phiri saguna brahma rati mŒnau¡ . santata dŒsanha dehu baRŒī, tŒte ¡ mohi pu ¡chehu raghurŒī.7. hai prabhu parama manohara ¢hŒµu¡, pŒvana pañcaba¢ī tehi nŒµu ¡. daṁḍaka bana punīta prabhu karahµu, ugra sŒpa munibara kara harahµu.8. bŒsa karahu taha¡ raghukula rŒyŒ, kīje sakala muninha para dŒyŒ. cale rŒma muni Œyasu pŒī, turatahi ò pañcaba¢ī niarŒī.9.

दô0—»ीˇरा` साउ भेउंU भ§ बगयU बिˇि पýीिि बÉ‚Uा§। »ôदावरी निकंU पýभय रगेU परन »हगU छा§॥ 13॥

gīdharŒja sai ò bheṁ¢a bhai bahu bidhi prīti baRhŒi, godŒvarī nika¢a prabhu rahe parana gṛha chŒi.13.

चौ0—`ब िे राम की‹गU िग¡U बासा । सय„ी भ० मयनि बीिी ˜ासा॥ »िरि बन नदीउ िाल छबि छा० । दिन दिन पýिि ुिि गUô¤गU सयगUा०॥ 1॥ „» मह» बंहद ुनंदिि रगUगUीउ । मˇयप मˇयर »यं`ि छबि लगUगUीउ॥ सô बन बरनि न सक ुगिUरा`ा । `गUा¡ पý»ंU रघायबीर बिरा`ा॥ 2॥ ०क बार पýभय सय„ ुासीना । लछिमन बचन कगेU छलगUीना॥ सयर नर मयनि सचराचर सा§Z । माउ पŒछ'¡U नि` पýभय की ना§Z॥ 3॥ मôगिU समयÛा§ कगUगयU सô§ देवा । सब ि`ि करौउ चरन र` सेवा॥ कगUगयU ‚यान बिरा» ुLर माया । कगUगयU सô भ»िि करगयU `े¤गU दाया॥ 4॥

jaba te rŒma kīnha taha ¡ bŒsŒ, sukhī bhae muni bītī trŒsŒ. giri bana nadī ¡ tŒla chabi chŒe, dina dina prati ati hohi ò suhŒe.1. khaga mṛga bṛnda anandita rahahī¡, madhupa madhura guñjata chabi lahahī¡. so bana barani na saka ahirŒjŒ, jahŒ ¡ praga¢a raghubīra birŒjŒ.2. eka bŒra prabhu sukha ŒsīnŒ, l achimana bacana kahe chalahīnŒ. sura nara muni sacarŒcara sŒī ¡,m a iò pµuchau ¡ nija prabhu kī nŒī ¡.3. mohi samujhŒi kahahu soi devŒ, saba taji karau ¡ carana raja sevŒ. kahahu gyŒna birŒga aru mŒyŒ, kahahu so bhagati karahu jehi ò dŒyŒ.4.

दô0—र्§Sवर `ीव भेद पýभय सकल कगUौ समयÛा§। `ािेउ गUô§ चरन रिि सôक मôगU भýम `ा§॥ 14॥

īsvara jīva bheda prabhu sakala kahau samujhŒi, jŒte¡ hoi carana rati soka moha bhrama jŒi.14.

चौ0—थôरेUगिU मग¡U सब कगU'¡U बयÛार्§ । सयनगयU िाि मिि मन चिि लार्§॥ माउ ुLर मôर िôर िाउमाया । `ेगिंU बस की‹गेU `ीव निकाया॥ 1॥ »ô »ôचर `ग¡U ल»ि मन `ार्§ । सô सब माया `ानेगयU भार्§॥ िेगिU कर भेद सयनगयU ियगU सô“र । बिlा ुपर ुबिlा दô“र॥ 2॥ ०क दयC्U ुििसय दय„रूरपा । `ा बस `ीव परा भवकŒरपा॥ ०क रच§ `» »यन बस `ाकेउर । पýभय पýेरिि न¤गU नि` बल िाकेउर॥ 3॥ ‚यान मान `ग¡U ०क'U नागUीउ । दे„ बýrा् समान सब मागUीउ॥ कगिUु िाि सô परम बिरा»ी । िहन सम सि्ि िीनि »यन ˆया»ी॥ 4॥

668 * ŚR’ RMACARITAMNASA* thorehi maha¡ saba kahau¡ bujhŒī, sunahu tŒta mati mana cita lŒī. maiò aru mora tora tai ò mŒyŒ, jehiò basa kīnhe jīva nikŒyŒ.1. go gocara jaha¡ lagi mana jŒī, so saba mŒyŒ jŒnehu bhŒī. tehi kara bheda sunahu tumha soµu, bidyŒ apara abidyŒ doµu.2. eka duṣ¢a atisaya dukharµupŒ, jŒ basa jīva parŒ bhavakµupŒ. eka racai jaga guna basa jŒke ¡, prabhu prerita nahi ò nija bala tŒke ¡.3. gyŒna mŒna jaha¡ ekau nŒhī ¡, dekha brahma samŒna saba mŒhī ¡. kahia tŒta so parama birŒgī, tṛna sama siddhi tīni guna tyŒgī.4.

दô0—माया र्§स न ुापय कग¡यU `ान कगिUु सô `ीव। बंˇ मô‘छ पýद सर्बपर माया पýेरक सीव॥ 15॥

mŒyŒ īsa na Œpu kahu ¡ jŒna kahia so jīva, bandha moccha prada sarbapara mŒyŒ preraka sīva.15.

चौ0—Šार्म िेउ बिरिि `ô» िेउ ‚याना। ‚यान मô‘छपýद बेद ब„ाना॥ `ािेउ बे»ि …ýव'¡U माउ भार्§ । सô मम भ»िि भ»ि सय„दार्§॥ 1॥ सô सयिं˜ा ुवलंब न ुाना। िेगिU ुाˇीन ‚यान बि‚याना॥ भ»िि िाि ुनयपम सय„मŒला । मिल§ `ô संि गUô§¡ ुनयकŒरला॥ 2॥ भ»िि कि साˇन कगU'¡U ब„ानी । सय»म पंथ मôगिU पाव¤गU पýानी॥ पýथम¤गU बिपý चरन ुिि पýीिी । नि` नि` कर्म निरि Ÿायिि रीिी॥ 3॥ ०गिU कर ¨रल पयनि बिाय बिरा»ा । िब मम ˇर्म 'Uप` ुनयरा»ा॥ Ÿावनादिक नव भQिर दहÉ‚UागUीउ । मम लीला रिि ुिि मन मागUीउ॥ 4॥ संि चरन पंक` ुिि पýेमा । मन कýरम बचन भ`न दहÉ‚U नेमा॥ »यLर पििय मािय बंˇय पिि देवा । सब मôगिU कग¡U `ाना दहÉ‚U सेवा॥ 5॥ मम »यन »ावि पयलक सरीरा । »द»द »िरा नयन बगU नीरा॥ काम ुादि मद दंभ न `ाकेउर । िाि निरंUिर बस माउ िाकेउर॥ 6॥

dharma te¡ birati joga te¡ gyŒnŒ, gyŒna mocchaprada beda bakhŒnŒ. jŒte¡ begi dravau¡ maiò bhŒī, so mama bhagati bhagata sukhadŒī.1. so sutantra avalamba na ŒnŒ, tehi Œdhīna gyŒna bigyŒnŒ. bhagati tŒta anupama sukhamµulŒ, milai jo santa hoi ò anukµulŒ.2. bhagati ki sŒdhana kahau¡ bakhŒnī, sugama pantha mohi pŒvahi ò prŒnī. prathamahiò bipra carana ati prītī, nija nija karma nirata śruti rītī.3. ehi kara phala puni biṣaya birŒgŒ, taba mama dharma upaja anurŒgŒ. śravanŒdika nava bhakti dṛRhŒhī¡, mama līlŒ rati ati mana mŒhī ¡.4. santa carana paṅkaja ati premŒ, mana krama bacana bhajana dṛRha nemŒ. guru pitu mŒtu bandhu pati devŒ, saba mohi kaha¡ jŒnai dṛRha sevŒ.5. mama guna gŒvata pulaka sarīrŒ, gadagada girŒ nayana baha nīrŒ. kŒma Œdi mada dambha na jŒke ¡, tŒta nirantara basa mai ò tŒke ¡.6.

दô0 —बचन कर्म मन मôरि »िि भ`नय कर¤गU निःकाम। िि‹गU केर NUदय कमल मगय¡U कर'¡U सदा बिŸाम॥ 16॥

bacana karma mana mori gati bhajanu karahi ò ni‹kŒma, tinha ke hṛdaya kamala mahu ¡ karau ¡ sadŒ biśrŒma.16.

चौ0—भ»िि `ô» सयनि ुिि सय„ पावा । लछिमन पýभय चरन‹िगU सिLर नावा॥ ०गिU बिˇि »० कछयUक दिन बीिी । कगUि बिरा» ‚यान »यन नीिी॥ 1 ॥ सŒपन„ा रावन कार बगिUनी । दयC्U NUदय दाLरन `स ुगिUनी॥ पंचबंUी सô »§ ०क बारा । दे„ि बिकल भ§ `य»ल कयरमारा॥ 2 ॥ भýािा पििा पय˜ा 'Uर»ारी । पयLरा मनôगUर निर„ि नारी॥ गUô§ बिकल सक मनगिU न रôकी । `िमि रबिमनि …ýव रबिगिU बिलôकी॥ 3 ॥ Lरचिर रूरप ˇरि पýभय प¤गU `ार्§ । बôली बचन बगयUि मयसयकार्§॥ ियगU सम पयLरा न मô सम नारी । यगU सं¡`ô» बिˇि रचा बिचारी॥ 4 ॥ मम ुनयरूरप पयLरा `» मागUीउ । दे„े'¡U „ô`ि लôक ििगयU नागUीउ॥ िािेउ ुब ल»ि रगि'¡U कयरमारी । मनय माना कछयU ियगUगिU निगUारी॥ 5 ॥ सीिगिU चिि§ कगUी पýभय बािा । ुगU§ कयरुार मôर लघाय भýािा॥ »§ लछिमन रिपय भ»िनी `ानी। पýभय बिलôकि बôले महदय बानी॥ 6 ॥ सयंदरि सयनय माउ 'U‹गU कर दासा । पराˇीन न¤गU िôर सयपासा॥ पýभय समर्थ कôसलपयर रा`ा । `ô कछयU कर¤गU 'UनगिU सब छा`ा॥ 7 ॥ सेवक सय„ चगU मान भि„ारी । Žयसनी ˇन सयभ »िि बिभिचारी॥ लôभी `सय चगU चार »यमानी । नभ दयगिU दŒˇ चगUि ० पýानी॥ 8 ॥ पयनि ¨िररिU राम निकंU सô ुार्§ । पýभय लछिमन प¤गU बगयUरि प˘Uार्§॥ लछिमन कगUा िôगिU सô बरर्§ । `ô िहन िôरि ला` परिगUरर्§॥ 9 ॥ िब „िसिुानि राम प¤गU »र्§ । रूरप भयंकर पý»ंUि भर्§॥ सीिगिU सभय दे„ि रघायरार्§ । कगUा ुनय` सन सयन बयÛार्§॥ 10॥

bhagati joga suni ati sukha pŒvŒ, lachimana prabhu carananhi siru nŒvŒ. ehi bidhi gae kachuka dina bītī, kahata birŒga gyŒna guna nītī.1. sµupanakhŒ rŒvana kai bahinī, duṣ¢a hṛdaya dŒruna jasa ahinī. pañcaba¢ī so gai eka b ŒrŒ, dekhi bikala bhai jugala kumŒrŒ.2. bhrŒtŒ pitŒ putra uragŒrī, puruṣa manohara nirakhata nŒrī. hoi bikala saka manahi na rokī, jimi rabimani drava rabihi bilokī.3. rucira rµupa dhari prabhu pahiò jŒī, bolī bacana bahuta musukŒī. tumha sama puruṣa na mo sama nŒrī, yaha sa ¡joga bidhi racŒ bicŒrī.4. mama anurµupa puruṣa jaga mŒhī ¡, dekheu ¡ khoji loka tihu nŒhī ¡. tŒte¡ aba lagi rahiu¡ kumŒrī, manu mŒnŒ kachu tumhahi nihŒrī.5. sītahi citai kahī prabhu bŒtŒ, ahai kuŒra mora laghu bhrŒtŒ. gai lachimana ripu bhaginī jŒnī, prabhu biloki bole mṛdu bŒnī.6. sundari sunu mai ò unha kara dŒsŒ, parŒdhīna nahi ò tora supŒsŒ. prabhu samartha kosalapura rŒjŒ, jo kachu karahi ò unahi saba chŒjŒ.7. sevaka sukha caha mŒna bhikhŒrī, byasanī dhana subha gati bibhicŒrī. lobhī jasu caha cŒra gumŒnī, nabha duhi dµudha cahata e prŒnī.8. puni phiri rŒma nika¢a so Œī, prabhu lachimana pahi ò bahuri pa¢hŒī. lachimana kahŒ tohi so baraī, jo tṛna tori lŒja pariharaī.9. taba khisiŒni rŒma pahiò gaī, rµupa bhayaṅkara praga¢ata bhaī. sītahi sabhaya dekhi raghurŒī, kahŒ anuja sana sayana bujhŒī.10.

दô0—लछिमन ुिि लाघाव¡ सô नाक कान बिनय की‹िगU। िाकेर कर रावन कग¡U मनौ चयनौिी दी‹िगU॥ 17॥

672 * ŚR’ RMACARITAMNASA* lachimana ati lŒghava ¡ so nŒka kŒna binu kīnhi, tŒke kara rŒvana kaha ¡ manau cunautī dīnhi.17.

चौ0—नाक कान बिनय भ§ बिकरारा । `नय dव साल »ेLर कार ˇारा॥ „र दŒान प¤गU »§ बिलपािा । ˇि» ˇि» िव पौLरा बल भýािा॥ 1॥ िे¤गU पŒछा सब कगेUसि बयÛार्§ । `ाियˇान सयनि सेन बनार्§॥ ˇा० निसिचर निकर बरूरथा । `नय सप‘छ क”ाल »िरि `Œथा॥ 2॥ नाना बागUन नानाकारा । नानाययˇ ˇर घाôर ुपारा॥ सŒपन„ा ुा»ेउ करि लीनी । ुसयभ रूरप Ÿायिि नासा गUीनी॥ 3॥ ुस»यन ुमिि गUô¤गU भयकारी । »न¤गU न महˆयय बिबस सब Ûारी॥ »र्`¤गU िर्`¤गU »»न 'U˙‚UागUीउ । दे„ि कंUकयर भंU ुिि गUरागUीउ॥ 4॥ कô'U कगU `िुि ˇरगयU mौ भार्§ । ˇरि मारगय ििय लेगयU छ˙‚Uार्§॥ ˇŒरि U पŒरि नभ मं˙Uल रगUा । राम बôला§ ुनय` सन कगUा॥ 5॥ ला `ानकिगिU `ागयU »िरि कंरदर । ुावा निसिचर कंUकयर भयंकर॥ रगेUगयU स`» सयनि पýभय कार बानी । चले सगिUि Ÿाी सर ˇनय पानी॥ 6॥ दे„ि राम रिपयदल चलि ुावा । बिगUसि क˘िUन कôदं˙U चÉ‚Uावा॥ 7॥

nŒka kŒna binu bhai bikarŒrŒ, janu srava saila geru kai dhŒrŒ. khara dµuṣana pahi ò gai bilapŒtŒ, dhiga dhiga tava pauruṣa bala bhrŒtŒ.1. tehiò pµuchŒ saba kahesi bujhŒī, jŒtudhŒna suni sena banŒī. dhŒe nisicara nikara barµuthŒ, janu sapaccha kajjala giri jµuthŒ.2. nŒnŒ bŒhana nŒnŒkŒrŒ, nŒnŒyudha dhara ghora apŒrŒ. sµupanakhŒ Œge¡ kari līnī, asubha rµupa śruti nŒsŒ hīnī.3. asaguna amita hohiò bhayakŒrī, ganahiò na mṛtyu bibasa saba jhŒrī. garjahiò tarjahiò gagana uRŒhī ¡, dekhi ka¢aku bha¢a ati haraṣŒhī ¡.4. kou kaha jiata dharahu dvau bhŒī, dhari mŒrahu tiya lehu chaRŒī. dhµuri pµuri nabha maṁḍala rahŒ, rŒma bolŒi anuja sana kahŒ.5. lai jŒnakihi jŒhu giri kandara, ŒvŒ nisicara ka¢aku bhayaṅkara. rahehu sajaga suni prabhu kai bŒnī, cale sahita śrī sara dhanu pŒnī.6. dekhi rŒma ripudala cali ŒvŒ, bihasi ka¢hina kodaṁḍa caRhŒvŒ.7.

छंU0—कôदं˙U क˘िUन चÉ‚Uा§ सिर `ंU `ŒंU बा¡ˇि सôगU Äयôउ। मरकि सयल पर लरि दामिनि कôंिU सôउ `य» भय`» यôउ॥ कंिU कसि निां» बिसाल भय` »गिU चाप बिसि„ सयˇारि कार। चििवि मनगय¡U मह»रा` पýभय »`रा` घांUा निगUारि कार॥

Chaṁ. :kodaṁḍa ka¢hina caRhŒi sira ja¢a jµu¢a bŒ ¡dhata soha kyo ¡, marakata sayala para larata dŒmini ko¢i so¡ juga bhujaga jyo¡ . ka¢i kasi niṣaṅga bisŒla bhuja gahi cŒpa bisikha sudhŒri kai, citavata manahu¡ mṛgarŒja prabhu gajarŒja gha¢Œ nihŒri kai.

छंU0—'Uर दगेU'U कगेU'U कि ˇरगयU ˇा० बिकंU भंU र`नीचरा। सर चाप िôमर सQिर सŒल कहरपान परिघा परसय ˇरा॥ पýभय की‹िगU ˇनया ंUकôर पýथम क˘Uôर घाôर भयावगUा। भ० बˇिर Žयाकयरल `ाियˇान न ‚यान िेगिU ुवसर रगUा॥

Chaṁ.: ura daheu kaheu ki dharahu dhŒe bika¢a bha¢a rajanīcarŒ, sara cŒpa tomara sakti sµula kṛpŒna parigha parasu dharŒ. prabhu kīnhi dhanuṣa ¢akora prathama ka¢hora ghora bhayŒvahŒ, bhae badhira byŒkula jŒtudhŒna na gyŒna tehi avasara rahŒ.

दô0—सावˇान गUô§ ˇा० `ानि सबल ुारािि। ला»े बरान राम पर ुS˜ा सS˜ा बगयU भा¡िि॥ 19 (क)॥ िि‹गU केर ुाययˇ ििल सम करि कांेU रघायबीर। िानि सरासन Ÿावन ल»ि पयनि छा¡˙‚ेU नि` िीर॥ 19 („)॥

sŒvadhŒna hoi dhŒe jŒni sabala ŒrŒti, lŒge baraṣana rŒma para astra sastra bahu bhŒ ¡ ti.19(A). tinha ke Œyudha tila sama kari kŒ¢e raghubīra, tŒni sarŒsana śravana lagi puni chŒ ¡Re nija tīra.19(B).

छंU0—िब चले बान कराल ।¨यंरकरि `नय बगयU Žयाल॥ कôपे'U समर Ÿाीराम । चले बिसि„ निसिि निकाम॥1 ॥ ुवलôकि „रिर िीर ।मयरि चले निसिचर बीर॥ भ० कýयर् िीनि'U भा§ । `ô भा»ि रन िे `ा§॥ 2॥ िेगिU बˇब गUम नि` पानि । ¨िररेU मरन मन मगय¡U ˘Uानि॥ ुाययˇ ुनेक पýकार । सनमय„ िे कर¤गU पýगUार ॥3 ॥ रिपय परम कôपे `ानि । पýभय ˇनया सर संˇानि॥ छा¡˙‚ेU बिपयल नाराच । ल»े कंUन बिकंU पिसाच ॥4 ॥ 'Uर सीस भय` कर चरन ।`ग¡U िग¡U ल»े मगिU परन॥ चिPररि ला»ि बान । ˇर परि कयरˇर समान॥ 5॥ भंU कंUि िन सि „ं˙U । पयनि 'U˘Uि करि पां˙U॥ नभ 'U˙‚Uि बगयU भय` मयं˙ ।बिनय मौलि ˇावि Lंर˙U॥ 6॥ „» कंरक काक सह»ाल । कंUकंUगिंU क˘िUन कराल॥7 ॥

676 * ŚR’ RMACARITAMNASA* Chaṁ.: taba cale bŒna karŒla, phuṅkarata janu bahu byŒla. kopeu samara śrīrŒma, cale bisikha nisita nikŒma.1. avaloki kharatara tīra, muri cale nisicara bīra. bhae kruddha tīniu bhŒi, jo bhŒgi rana te jŒi.2. tehi badhaba hama nija pŒni, phire marana mana mahu¡ ¢hŒni. Œyudha aneka prakŒra, sanamukha te karahiò prahŒra.3. ripu parama kope jŒni, prabhu dhanuṣa sara sandhŒni . chŒ¡Re bipula nŒrŒca, lage ka¢ana bika¢a pisŒca.4. ura sīsa bhuja kara carana, jaha¡ taha¡ lage mahi parana. cikkarata lŒgata bŒna, dhara parata kudhara samŒna.5. bha¢a ka¢ata tana sata khaṁḍa, puni u¢hata kari pŒṣaṁḍa . nabha uRata bahu bhuja muṁḍa , binu mauli dhŒvata ruṁḍa.6. khaga kaṅka kŒka sṛgŒla, ka¢aka¢ahiò ka¢hina karŒla.7.

छंU0—कंUकंU¤गU `ंबयक भŒि पýेि पिसाच „र्पर संचगUीउ। बेिाल बीर कपाल िाल ब`ा§ `ô»िनि नंचगUीउ॥ रघायबीर बान पýचं˙U „ं˙UगिंU भंU‹गU केर 'Uर भय` सिरा। `ग¡U िग¡U पर¤गU 'U˘िU लर¤गU ˇर ˇLर ˇLर कर¤गU भयकर »िरा॥ 1॥ ुंिावरीउ »गिU 'U˙‚Uि »ीˇ पिसाच कर »गिU ˇावगUीउ। सं»ýाम पयर बासी मनगय¡U बगयU बाल »य˙‚Uी 'U˙U‚ावगUीउ॥ मारेU पछारेU 'Uर बिदारेU बिपयल भंU कग¡Uरि परेU। ुवलôकि नि` दल बिकल भंU ििसिरादि „र दŒान ¨िररेU॥ 2॥ सर सQिर िôमर परसय सŒल कहरपान ०कगिU बारगUीउ। करि कôप Ÿाीरघायबीर पर ु»निि निसाचर ˙UारगUीउ॥ पýभय निमिा मगUय¡ रिपय सर निवारि पचारि ˙UारेU सायका। दस दस बिसि„ 'Uर माÛा मारेU सकल निसिचर नायका॥ 3॥ मगिU परि 'U˘िU भंU भिरि मरि न करि माया ुिि घानी। सयर ˙Uरि चौदगU सगUस पýेि बिलôकि ०क ुवˇ ˇनी॥ सयर मयनि सभय पýभय दे„ि मायानाथ ुिि कौियक करKô। दे„¤गU परसपर राम करि सं»ýाम रिपयदल लरि मरKô॥ 4॥

Chaṁ.: ka¢aka¢ahiò jambuka bhµuta preta pisŒca kharpara sañcahī ¡, betŒla bīra kapŒla tŒla bajŒi jogini nañcahī ¡. raghubīra bŒna pracaṁḍa khaṁḍahi ò bha¢anha ke ura bhuja sirŒ, jaha¡ taha¡ parahī¡ u¢hi larahiò dhara dharu dharu karahiò bhayakara girŒ.1. antŒvarī ¡ gahi uRhata gīdha pisŒca kara gahi dhavahī ¡, saṅgrŒma pura bŒsī manahu ¡ bahu bŒla guRī uRŒvahī ¡. mŒra pachŒra ura bidŒre bipula bha¢a kaha ¡rata pare, avaloki nija dala bikala bha¢a tisirŒdi khara dµuṣana phīre.2. sara sakti tomara parasu sµula kṛpŒna ekahi bŒrahī ¡, kari kopa śrīraghubīra para aganita nisŒcara ḍŒrahī ¡. prabhu nimiṣa mahu¡ ripu sara nivŒri pacŒri ḍŒre sŒyakŒ, dasa dasa bisikha ura mŒjha mŒre sakala nisicara nŒyakŒ.3. mahi parata u¢hi bha¢a bhirata marata na karata mŒyŒ ati ghanī , sura ḍarata caudaha sahasa preta biloki eka avadha dhanī. sura muni sabhaya prabhu dekhi mŒyŒnŒtha ati kautuka karyo , dekhahiò parasapara rŒma kari saṅgrŒma ripudala lari maryo.4.

दô0—राम राम कगिU िनय ि`¤गU पाव¤गU पद निर्बान। करि 'Uपाय रिपय मारेU छन मगय¡U कहरपानिˇान॥ 20 (क)॥ गUरािि बरा¤गU सयमन सयर बा`¤गU »»न निसान। ुSियिि करि करि सब चले सôभिि बिबिˇ बिमान॥ 20 („)॥

rŒma rŒma kahi tanu tajahi ò pŒvahi ò pada nirbŒna, kari upŒya ripu mµŒre chana mahu ¡ kṛpŒnidhŒna.20(A). haraṣita baraṣahiò sumana sura bŒjahi ò gagana nisŒna, astuti kari kari saba cale sobhita bibidha bimŒna.20(B).

चौ0—`ब रघायनाथ समर रिपय `ीिे । सयर नर मयनि सब केर भय बीिे॥ िब लछिमन सीिगिU ला ुा० । पýभय पद परि गUराि 'Uर ला०॥ 1॥ सीिा चििव Sयाम महदय »ािा । परम पýेम लôचन न ुघािा॥ पंचबंUीउ बसि Ÿाीरघायनायक । करि चरिि सयर मयनि सय„दायक॥ 2॥ ˇयुा¡ दे„ि „र दŒान केररा । `ा§ सयपन„ा¡ रावन पýेरा॥ बôली बचन कýरोˇ करि भारी । देस कôस कार सयरिि बिसारी॥ 3॥ करसि पान सôवसि दिनय रािी । सयˇि न¤गU िव सिर पर ुारािी॥ रा` नीिि बिनय ˇन बिनय ˇर्मा । गUरिगिU समर्पे बिनय सिकर्मा॥ 4॥ बिlा बिनय बिबेक 'Uप`ा०¡ । Ÿाम ¨रल पÉ‚ेउU कि०¡ ुLर पा०¡॥ सं» िेउ `िी कयरमं˜ा िे रा`ा । मान िे ‚यान पान िेउ ला`ा॥ 5॥ पýीिि पýनय बिनय मद िे »यनी । नास¤गU बे»ि नीिि ुस सयनी॥ 6॥

jaba raghunŒtha samara ripu jīte, sura nara muni saba ke bhaya bīte. taba lachimana sītahi lai Œe, prabhu pada parata haraṣi ura lŒe.1. sītŒ citava syŒma mṛdu g ŒtŒ, parama prema locana na aghŒtŒ. pañcaba¢ī ¡ basi śrīraghµunŒyaka, karata carita sura muni sukhadŒyaka.2. dhuŒ¡ dekhi kharadµuṣana kerŒ, jŒi supanakhŒ ¡ rŒvana prerŒ. bolī bacana krodha kari bhŒrī, desa kosa kai surati bisŒrī.3. karasi pŒna sovasi dinu rŒtī, sudhi nahi ò tava sira para ŒrŒtī. rŒja nīti binu dhana binu dharmŒ, harihi samarpe binu satakarmŒ.4. bidyŒ binu bibeka upajŒe¡, śrama phala paRhe ¡ kie ¡ aru pŒe ¡. saṅga te ¡ jatī kumantra te rŒjŒ, mŒna te gyŒna pŒna te ¡ lŒjŒ.5. prīti pranaya binu mada te gunī, nŒsahi ò begi nīti asa sunī.6.

चौ0—सयनि सभासद 'U˘ेU ुकयरलार्§ । समयÛार्§ »गिU बा¡गU 'U˘Uार्§॥ कगU लंकेरस कगUसि नि` बािा । केर§¡ िव नासा कान निपािा॥ 1॥ ुवˇ नहपिि दसरथ केर `ा० । पयLरा ¤सघा बन „ेलन ुा०॥ समयÛिा परी मôगिU 'U‹गU कार करनी । रगिUि निसाचर करिगU¤गU ˇरनी॥ 2॥ `ि‹गU कर भय`बल पा§ दसानन । ुभय भ० बिचरि मयनि कानन॥ दे„ि बालक काल समाना । परम ˇीर ˇ‹वी »यन नाना॥ 3॥ ुियलिि बल पýिाप mौ भýािा । „ल बˇ रि सयर मयनि सय„दािा॥ सôभा ˇाम राम ुस नामा । िि‹गU केर सं» नारि ०क Sयामा॥ 4॥ रूरप रासि बिˇि नारि स¡वारी । रिि सि कôंिU िासय बलिगUारी॥ िासय ुनय` कांेU Ÿायिि नासा । सयनि िव भ»िनि कर¤गU परिगUासा॥ 5॥ „र U दŒान सयनि ल»े पयकारा । छन मगय¡U सकल कंUक 'U‹गU मारा॥ „र U दŒान ििसिरा कर घािा । सयनि दससीस `रेU सब »ािा॥ 6॥

680 * ŚR’ RMACARITAMNASA* sunata sabhŒsada u¢he akulŒī, samujhŒī gahi bŒ ¡ha u¢hŒī. kaha laṅkesa kahasi nija b ŒtŒ, kei ò tava nŒsŒ kŒna nipŒtŒ.1. avadha nṛpati dasaratha ke jŒe, puruṣa siṅgha bana khelana Œe. samujhi parī mohi unha kai karanī, rahita nisŒcara karihahi ò dharanī.2. jinha kara bhujabala pŒi dasŒnana, abhaya bhae bicarata muni kŒnana. dekhata bŒlaka kŒla samŒnŒ, parama dhīra dhanvī guna nŒnŒ.3. atulita bala pratŒpa dvau bhrŒtŒ, khala badha rata sura muni sukhadŒtŒ. sobhŒ dhŒma rŒma asa nŒmŒ, tinha ke saṅga nŒri eka syŒmŒ.4. rµupa rŒsi bidhi nŒri sa ¡vŒrī, rati sata ko¢i tŒsu balihŒrī. tŒsu anuja kŒ¢e śruti nŒsŒ, suni tava bhagini karahi ò parihŒsŒ.5. khara dµuṣana suni lage pukŒrŒ, chana mahu¡ sakala ka¢aka unha mŒrŒ. khara dµuṣana tisirŒ kara ghŒtŒ, suni dasasīsa jare saba gŒtŒ.6.

दô0—सŒपन„गिU समयÛा§ करि बल बôलेसि बगयU भा¡िि। »य'U भवन ुिि सôचबस नीद पर§ न¤गU रािि॥ 22॥

sµupanakhahi samujhŒi kari bala bolesi bahu bhŒ ¡ti, gayau bhavana ati socabasa nīda parai nahi ò rŒti.22.

चौ0—सयर नर ुसयर ना» „»मागUीउ । मôरेU ुनयचर कग¡U कô'U नागUीं॥ „र दŒान मôगिU सम बलवंिा । िि‹गUगिU कô मार§ बिनय भ»वंिा॥ 1॥ सयर रंU`न भं`न मगिU भारा । `ौउ भ»वंि ली‹गU ुविारा॥ िौ मां `ा§ बाLर गU˘िU कर“¡र । पýभय सर पýान ि`ेउ भव िर“¡र॥ 2॥ गUô§गिU भ`नय न िामस देगUा । मन कýरम बचन मं˜ा दहÉ‚U ०गUा॥ `ौउ नररूरप भŒपसयि कô“र । गUरिगU'¡U नारि `ीिि रन दô“र॥ 3॥ चला ुकेरल `ान चÉि‚U िगUवा¡ । बस मारीच ¤सˇय िंU `गUवा¡॥

sura nara asura nŒga khaga mŒhī ¡, more anucara kaha ¡ kou nŒhī ¡. khara dµuṣana mohi sama balavantŒ, tinhahi ko mŒrai binu bhagavantŒ.1. sura rañjana bhañjana mahi bhŒrŒ, jau¡ bhagavanta līnha avatŒrŒ. tau maiò jŒi bairu ha¢hi karaµu ¡ , prabhu sara prŒna taje ¡ bhava taraµu ¡.2. hoihi bhajanu na tŒmasa dehŒ, man krama bacana mantra dṛRha ehŒ. jau¡ nararµupa bhµupasuta koµu, harihau ¡ nŒri jīti rana doµu.3. calŒ akela jŒna caRhi tahavŒ¡, basa mŒrīca sindhu ta¢a jahavŒ ¡ . ihŒ¡ rŒma jasi juguti banŒī, sunahu umŒ so kathŒ suhŒī.4.

दô0—लछिमन »० बन¤गU `ब लेन मŒल ¨रल कंरद। `नकसयिा सन बôले बिगUसि कहरपा सय„ बंहद॥ 23॥

lachimana gae banahi ò jaba lena mµula phala kanda, janakasutŒ sana bole bihasi kṛpŒ sukha bṛnda.23.

चौ0—सयनगयU पिýया बýि Lरचिर सयसीला । माउ कछयU करबि ललिि नरलीला॥ ियगU पावक मगय¡U करगयU निवासा । `ौ ल»ि करौउ निसाचर नासा॥ 1॥ `ब¤गU राम सब कगUा ब„ानी । पýभय पद ˇरि गिUय¡ ुनल समानी॥ नि` पýििबिंब रा„ि िग¡U सीिा । िास§ सील रूरप सयबिनीिा॥ 2॥ लछिमनगŒ¡ यगU मरमय न`ाना। `ô कछयU चरिि रचा भ»वाना॥ दसमय„ »य'U `गUा¡ मारीचा । ना§ माथ Sवारथ रि नीचा॥ 3॥ नवनि नीच कार ुिि दय„दार्§ । `िमि ुंकयरस ˇनय 'Uर» बिलार्§॥ भयदायक „ल कार पिýय बानी । `िमि ुकाल केर कयरसयम भवानी॥ 4॥

682 * ŚR’ RMACARITAMNASA* sunahu priyŒ brata rucira susīlŒ, mai ò kacha karabi lalita naralīlŒ. tumha pŒvaka mahu¡ karahu nivŒsŒ, jau lagi karau ¡ nisŒcara nŒsŒ.1. jabahiò rŒma saba kahŒ bakhŒnī, prabhu pada dhari hiya¡ anala samŒnī. nija pratibimba rŒkhi taha ¡ sītŒ, taisai sīla rµupa subinītŒ.2. lachimanahµu¡ yaha maramu na jŒnŒ, jo kachu carita racŒ bhagavŒnŒ. dasamukha gayau jahŒ¡ mŒrīcŒ, nŒi mŒtha svŒratha rata nīcŒ.3. navani nīca kai ati dukhadŒī, jimi aṅkusa dhanu uraga bilŒī. bhayadŒyaka khala kai priya bŒnī, jimi akŒla ke kusuma bhavŒnī.4.

दô0—करि पŒ`ा मारीच िब सादर पŒछी बाि। कवन गेUिय मन Žय»ý ुिि ुकसर ुायगयU िाि॥ 24॥

kari pµujŒ mŒrīca taba sŒdara pµuchī bŒta, kavana hetu mana byagra ati akasara Œyahu tŒta.24.

चौ0—दसमय„ सकल कथा िेगिU ुा» ेउ। कगUी सगिUि ुभिमान ुभा»ेउ॥ गUôगयU कपंU मह» ियगU छलकारी । `ेगिU बिˇि गUरि ुानौउ नहपनारी॥ 1॥ िेगिंU पयनि कगUा सयनगयU दससीसा । िे नररूरप चराचर र्§सा॥ िासôउ िाि बयLर नगिंU की`ा । मारेउU मरिु `िुा०¡ `ी`ा॥ 2॥ मयनि म„ रा„न »य'U कयरमारा । बिनय ¨रर सर रघायपिि मôगिU मारा॥ सि `ô`न ुाय'¡U छन मागUीउ । िि‹गU सन बयLर कि०¡ भल नागUीउ॥ 3॥ भ§ मम कींU भंह» की नार्§ । `ग¡U िग¡U माउ दे„'¡U दô'U भार्§॥ `ौउ नर िाि िदपि ुिि सŒरा । िि‹गUगिU बिरôˇि न ुा§गिU पŒरा॥ 4॥

dasamukha sakala kathŒ tehi Œge ¡, kahī sahita abhimŒna abhŒge ¡. hohu kapa¢a mṛga tumha chalakŒrī, jehi bidhi hari Œnau ¡ nṛpanŒrī.1. tehiò puni kahŒ sunahu dasasīsŒ, te nararµupa carŒcara īsŒ. tŒso¡ tŒta bayaru nahiò kījai, mŒre ¡ maria jiŒe ¡ jījai.2. muni makha rŒkhana gayau kumŒrŒ, binu phara sara raghupati mohi mŒrŒ. sata jojana Œyau¡ chana mŒhi ò, tinha sana bayaru kie ¡ bhala nŒhī ¡.3. bhai mama kī¢a bhṛṅga kī nŒī, jaha ¡ t a h a¡ m a ī¡ dekhau¡ dou bhŒī. jaµu¡ nara tŒta tadapi ati sµurŒ, tinhahi birodhi na Œihi pµurŒ.4.

दô0—`ेगिंU िा˙‚Uका सयबागयU गUिि „ं˙ेU'U गUर कôदं˙U। „र दŒान ििसिरा बˇे'U मनय` कि ुस बरिबं˙U॥ 25॥

jehiò tŒRakŒ subŒhu hati khaṁḍeu hara kodaṁḍa, khara dµuṣana tisirŒ badheu manuja ki asa baribaṁḍa.25.

चौ0—`ागय भवन कयरल कयरसल बिचारी । सयनि `रा दी‹िगUसि बगयU »ारी॥ »यLर `िमि मŒÉ‚U करसि ममबôˇा । कगयU `» मôगिU समान कô `ôˇा॥ 1॥ िब मारीच NUदय¡ ुनयमाना । नवगिU बिरôˇेउ न¤गU क¸याना॥ सS˜ाी ममर्ी पýभय स˘U ˇनी । बाद बंदि कबि भानस »यनी॥ 2॥ 'Uभय भा¡िि दे„ा नि` मरना । िब िाकिसि रघायनायक सरना॥ 'UिLर देि मôगिU बˇब ुभा»ेउ । कस न मरौउ रघायपिि सर ला»ेउ॥ 3॥ ुस `िय¡ `ानि दसानन सं»ा । चला राम पद पýेम ुभं»ा॥ मन ुिि गUरा `नाव न िेगUी । ुा`य दे„िगU'¡U परम सनेगUी॥ 4॥

jŒhu bhavana kula kusala bicŒrī, sunata jarŒ dīnhisi bahu gŒrī. guru jimi mµuRha karasi mama bodhŒ, kahu jaga mohi samŒna ko jodhŒ.1. taba mŒrīca hṛdaya¡ anumŒnŒ, navahi birodhe ¡ nahi ò kalyŒnŒ. sastrī marmī prabhu sa¢ha dhanī, baida bandi kabi bhŒnasa gunī.2. ubhaya bhŒ¡ ti dekhŒ nija maranŒ, taba tŒkisi raghunŒyaka saranŒ. utaru deta mohi badhaba abhŒge¡, kasa na marau ¡ raghupati sara lŒge ¡.3.

छं0—नि` परम पýीिम दे„ि लôचन सय¨रल करि सय„ पा§गUौउ। Ÿाी सगिUि ुनय` समेि कहरपानिकेरि पद मन ला§गUौउ॥ निर्बान दायक कýरôˇ `ा कर भ»िि ुबसगिU बसकरी। नि` पानि सर संˇानि सô मôगिU बˇिगिU सय„सा»र गUरी॥

Chaṁ.: nija parama prītama dekhi locana suphala kari sukha pŒihau¡, śrī sahita anuja sameta kṛpŒniketa pada mana lŒihau ¡. nirbŒna dŒyaka krodha jŒ kara bhagati abasahi basakarī, nija pŒni sara sandhŒni so mohi badhihi sukhasŒgara harī.

दô0—मम पाछेउ ˇर ˇावि ˇरेउU सरासन बान। ¨िररि ¨िररि पýभयगिU बिलôकिगU'¡U ˇ‹य न मô सम ुान॥ 26॥

mama pŒche ¡ dhara dhŒvata dhare ¡ sarŒsana bŒna, phiri phiri prabhuhi bilokihau ¡ dhanya na mo sama Œna.26.

चौ0—िेगिU बन निकंU दसानन »य“र । िब मारीच कपंUमह» भय“र॥ ुिि बिचि˜ा कछयU बरनि न `ार्§ । कनक देगU मनि रचिि बनार्§॥ 1॥ सीिा परम Lरचिर मह» दे„ा । ुं» ुं» सयमनôगUर बेा॥ सयनगयU देव रघायबीर कहरपाला । ०गिU मह» कर ुिि सयंदर छाला॥ 2॥ सˆयसंˇ पýभय बˇि करि ०गUी । ुानगयU चर्म कगUिि बादेगUी॥ िब रघायपिि `ानि सब कारन । 'U˘ेU गUराि सयर का`य सं¡वारन॥ 3॥ मह» बिलôकि कंिU परिकर बा¡ˇा । करिल चाप Lरचिर सर सा¡ˇा॥ पýभय लछिमनगिU कगUा समयÛार्§ । ¨िररि बिपिन निसिचर बगयU भार्§॥ 4॥ सीिा केररि करेगयU र„वारी । बयˇि बिबेक बल समय बिचारी॥ पýभयगिU बिलôकि चला मह» भा`ी । ˇा० रामय सरासन सा`ी॥ 5॥ नि»म नेिि सिव Šयान न पावा । मायामह» पाछेउU सô ˇावा॥ कबगय¡U निकंU पयनि दŒरि परार्§ । कबगय¡Uक पý»ंU§ कबगय¡U छपार्§॥ 6॥ पý»ंUि दयरि करि छल भŒरी । ०गिU बिˇि पýभयगिU »य'U ला दŒरी॥ िब िकि राम क˘िUन सर मारा । ˇरनि परेU'U करि घाôर पयकारा॥ 7॥ लछिमन कर पýथम¤गU ला नामा । पाछेउU सयमिरेUसि मन मगय¡ रामा॥ पýान ि`ि पý»ंेUसि नि` देगUा । सयमिरेUसि रामय समेि सनेगUा॥ 8॥ ुंिर पýेम िासय पगिUचाना । मयनि दयर्लभ »िि दी‹िगU सय`ाना॥ 9॥

tehi bana nika¢a dasŒnana gayaµu, taba mŒrīca kapa¢amṛga bhayaµu. ati bicitra kachu barani na jŒī, kanaka deha mani racita banŒī.1. sītŒ parama rucira mṛga dekhŒ, aṅga aṅga sumanohara beṣŒ. sunahu deva raghubīra kṛpŒlŒ, ehi mṛga kara ati sundara chŒlŒ.2. satyasandha prabhu badhi kari ehī, Œnahu carma kahati baidehī. taba raghupati jŒnata saba kŒrana, u¢he haraṣi sura kŒju sa ¡vŒrana.3. mṛga biloki ka¢i parikara bŒ ¡dhŒ, karatala cŒpa rucira sara sŒ ¡dhŒ. prabhu lachimanahi kahŒ samujhŒī, phirata bipina nisicara bahu bhŒī.4. sītŒ keri karehu rakhavŒrī, budhi bibeka bala samaya bicŒrī. prabhuhi biloki calŒ mṛga bhŒjī, dhŒe rŒmu sarŒsana sŒjī.5. nigama neti siva dhyŒna na pŒvŒ, mŒyŒmṛga pŒche ¡ so dhŒvŒ. kabahu¡ nika¢a puni dµuri parŒī, kabahu ¡ka praga¢ai kabau ¡ chapŒī.6. praga¢ata durata karata chala bhµurī, ehi bidhi prabhuhi gayau lai dµurī. taba taki rŒma ka¢hina sara mŒrŒ, dharani pareu kari ghora pukŒrŒ.7. lachimana kara prathamahi ò lai nŒmŒ, pŒche ¡ sumiresi mana mahu ¡ rŒmŒ. prŒna tajata praga¢esi nija dehŒ, sumiresi rŒmu sameta sanehŒ.8. antara prema tŒsu pahicŒnŒ, muni durlabha gati dīnhi sujŒnŒ.9.

दô0—बिपयल सयमन सयर बरा¤गU »ाव¤गU पýभय »यन »ाथ। नि` पद दी‹गU ुसयर कगय¡U दीनबंˇय रघायनाथ॥ 27॥

bipula sumana sura baraṣahi ò gŒvahiò prabhu guna gŒtha, nija pada dīnha asura kahu ¡ dīnabandhu raghunŒtha.27.

चौ0—„ल बˇि ियरि ¨िररेU रघायबीरा । सôगU चाप कर कंिU िŒनीरा॥ ुारि »िरा सयनी `ब सीिा । कगU लछिमन सन परम सभीिा॥ 1॥ `ागयU बे»ि संकंU ुिि भýािा । लछिमन बिगUसि कगUा सयनय मािा॥ भहकयरंिU बिलास सहCि्U लय गUôर्§ । सपनेगय¡U संकंU पर§ कि सôर्§॥ 2॥ मरम बचन `ब सीिा बôला । गUरि पýेरिि लछिमन मन ˙Uôला॥ बन दिसि देव सौउपि सब कागŒU । चले `गUा¡ रावन ससि रागŒU॥ 3॥ सŒन बीच दसकंरˇर दे„ा । ुावा निकंU `िी केउर बेा॥ `ाकेउर ˙Uर सयर ुसयर ˙ेUरागUीउ । निसि न नीद दिन ुóा न „ागUीउ॥ 4॥ सô दससीस Sवान की ना§Z । §ि 'Uि चिि§ चला भ˙ि‚UगUा§Z॥ नाना बिˇि करि कथा सयगUार्§ । रा`नीिि भय पýीिि दे„ार्§॥ कगU सीिा सयनय `िी »ôसा§Z । बôलेगयU बचन दयC्U की ना§Z॥ 6॥ िब रावन नि` रूरप दे„ावा । भर्§ सभय `ब नाम सयनावा॥ कगU सीिा ˇरि ˇीर`य »ाÉ‚Uा । ुा§ »य'U पýभय रगयU „ल ˘UाÉ‚Uा॥ 7॥ `िमि गUरिबˇयगिU छयU…ý सस चागUा । भ०सि कालबस निसिचर नागUा॥ सयनि बचन दससीस रिसाना । मन मगय¡U चरन बंदि सय„ माना॥ 8॥

khala badhi turata phire raghubīrŒ, soha cŒpa kara ka¢i tµunīrŒ. Œrata girŒ sunī jaba sītŒ, kaha lachimana sana parama sabhītŒ.1. jŒhu begi saṅka¢a ati bhrŒtŒ, lachimana bihasi kahŒ sunu mŒtŒ. bhṛku¢i bilŒsa sṛṣ¢i laya hoī, sapanehu ¡ saṅka¢a parai ki soī.2. marama bacana jaba sītŒ bolŒ, hari prerita lachimana mana ḍolŒ. bana disi deva saumpi saba kŒhµu, cale jahŒ ¡ rŒvana sasi rŒhµu.3. sµuna bīca dasakandhara dekhŒ, ŒvŒ nika¢a jatī ke ¡ beṣŒ. jŒke¡ ḍara sura asura ḍerŒhī¡, nisi na nīda dina anna na khŒhī ¡.4. so dasasīsa svŒna kī nŒī ¡, ita uta citai calŒ bhaRihŒī ¡. imi kupantha paga deta khagesŒ, raha na teja tana budhi bala lesŒ.5. nŒnŒ bidhi kari kathŒ suhŒī, rŒjanīti bhaya prīti dekhŒī. kaha sītŒ sunu jatī gosŒī¡, bolehu bacana duṣ¢a kī nŒī ¡.6. taba rŒvana nija rµupa dekhŒvŒ, bhaī sabhaya jaba nŒma sunŒvŒ. kaha sītŒ dhari dhīraju gŒRhŒ, Œi gayau prabhu rahu khala ¢hŒRhŒ.7. jimi haribadhuhi chudra sasa cŒhŒ, bhaesi kŒlabasa nisicara nŒhŒ. sunata bacana dasasīsa risŒnŒ, mana mahu¡ carana bandi sukha mŒnŒ.8.

दô0—कýरôˇवंि िब रावन ली‹िगUसि रथ बा˘Uा§। चला »»नपथ ुाियर भय¡ रथ गUा¡कि न `ा§॥ 28॥

krodhavanta taba rŒvana līnhisi ratha bai¢hŒi, calŒ gaganapatha Œtura bhaya ¡ ratha hŒ ¡ki na jŒi.28.

चौ0—गUा `» ०क बीर रघायराया । केरगिंU ुपराˇ बिसारेUगयU दाया॥ ुारिि गUरन सरन सय„दायक । गUा रघायकयरल सरô` दिननायक॥ 1॥ गUा लछिमन ियगUार न¤गUदôसा । सô ¨रलय पाय'¡U की‹गेU'¡U रôसा॥ बिबिˇ बिलाप करिि बादेगUी । भŒरि कहरपा पýभय दŒरि सनेगUी॥ 2॥ बिपिि मôरि कô पýभयगिU सयनावा । पयरô˙Uास चगU रासभ „ावा॥ सीिा कार बिलाप सयनि भारी । भ० चराचर `ीव दय„ारी॥ 13॥ »ीˇरा` सयनि ुारि बानी । रघायकयरलििलक नारि पगिUचानी॥ ुˇम निसाचर ली‹गेउU `ार्§ । `िमि मलेछ बस कपिला »ार्§॥ 14॥ सीिे पय˜िा करसि `नि ˜ासा। करिगU'¡ `ाियˇान कर नासा॥ ˇावा कýरôˇवंि „» कारसेउ । छŒUंU§ पबि परबि कगय¡U `ासेउ॥ 15॥ रेU रेU दयC्U ˘UाÉ‚U किनगUôगUी ।निर्भय चलेसि न `ानेगिU मôगUी॥ ुावि दे„ि कहरिांि स माना । ¨िररि दसकंरˇर कर ुनयमाना॥ 16॥ की मानाक कि „»पिि गUôर्§ । मम बल `ान सगिUि पिि सôर्§॥ `ाना `र˘U `ंUायŒ ०गUा । मम कर िीरथ छा¡˙ि‚UगिU देगUा॥ 17॥ सयनि »ीˇ कýरôˇाियरˇावा। कगU सयनय रावन मôर सि„ावा॥ ि`ि `ानकिगिU कयरसल »हगU `ागŒU । नागिंU ि ुस गUô§गिU बगयUबागŒU॥ 18॥ राम रôा पावक ुिि घाôरा । गUô§गिU सकल सलभ कयरल िôरा॥ 'UिLर न देि दसानन `ôˇा। िब¤गU »ीˇ ˇावा करि कýरôˇा॥ 19॥ ˇरि कच बिरथ की‹गU मगिU »िरा । सीिगिU रा„ि »ीˇ पयनि ¨िररा॥ चôच‹गU मारि बिदारेUसि देगUी । दं˙U ०क भ§ मयLरछा िेगUी॥ 10 ॥ िब सकýरôˇ निसिचर „िसिुाना । काÉ‚ेUसि परम कराल कहरपाना॥ कांेUसि पं„ परा „» ˇरनी । सयमिरि राम करि ुदभयि करनी॥ 11 ॥ सीिगिU `ान चÉ‚Uा§ बगUôरी । चला 'Uिा§ल ˜ास न थôरी॥ करिि बिलाप `ािि नभ सीिा । Žयाˇ बिबस `नय मह»ी सभीिा॥ 12॥ »िरि पर बा˘ेU कपि‹गU निगUारी । कगिU गUरि नाम दी‹गU पंU ˙Uारी॥ ०गिU बिˇि सीिगिU सô ला »य“र । बन ुसôक मग¡U रा„ि भय“र॥ 13॥

688 * ŚR’ RMACARITAMNASA* hŒ jaga eka bīra raghurŒyŒ, kehiò aparŒdha bisŒrehu dŒyŒ. Œrati harana sarana sukhadŒyaka, hŒ raghukula saroja dinanŒyaka.1. hŒ lachimana tumhŒra nahi ò dosŒ, so phalu pŒyau ¡ kīnheu ¡ rosŒ. bibidha bilŒpa karati baidehī, bhµuri kṛpŒ prabhu dµuri sanehī.2. bipati mori ko prabhuhi sunŒvŒ, puroḍŒsa caha rŒsabha khŒvŒ. sītŒ kai bilŒpa suni bhŒrī, bhae carŒcara jīva dukhŒrī.3. gīdharŒja suni Œrata bŒnī, raghukulatilaka nŒri pahicŒnī. adhama nisŒcara līnhe¡ jŒī, jimi malecha basa kapilŒ gŒī.4. sīte putri karasi jani trŒsŒ, karihau¡ jŒtudhŒna kara nŒsŒ. dhŒvŒ krodhavanta khaga kaise¡, chµu¢ai pabi parabata kahu ¡ jaise ¡.5. re re duṣ¢a ¢haRha kina hohī, nirbhaya calesi na jŒnehi mohī. Œvata dekhi kṛtŒnta samŒnŒ, phiri dasakandhara kara anumŒnŒ.6. kī mainŒka ki khagapati hoī, mama bala jŒna sahita pati soī. jŒnŒ jara¢ha ja¢Œyµu ehŒ, mama kara tīratha chŒ ¡Rihi dehŒ.7. sunata gīdha krodhŒtura dhŒvŒ, kaha sunu rŒvana mora sikhŒvŒ. taji jŒnakihi kusala gṛha jŒhµu, nŒhi ò ta asa hoihi bahubŒhµu.8. rŒma roṣa pŒvaka ati ghorŒ, hoihi sakala salabha kula torŒ. utaru na deta dasŒnana jodhŒ, tabahi ò gīdha dhŒvŒ kari krodhŒ. 09. dhari kaca biratha kīnha mahi girŒ, sītahi rŒkhi gīdha puni phirŒ. cocanha mŒri bidŒresi dehī, daṁḍa eka bhai muruchŒ tehī.10. taba sakrodha nisicara khisiŒnŒ, kŒRhesi parama karŒla kṛpŒnŒ. kŒ¢esi paṅkha parŒ khaga dharanī, sumiri rŒma kari adabhuta karanī.11. sītahi jŒna caRhŒi bahorī, calŒ utŒila trŒsa na thorī. karati bilŒpa jŒti nabha sītŒ, byŒdha bibasa janu mṛgī sabhītŒ.12. giri para bai¢he kapinha nihŒrī, kahi hari nŒma dīnha pa¢a ḍŒrī. ehi bidhi sītahi so lai gayaµu, bana asoka maha¡ rŒkhata bhayaµu.13.

दô0—गUारि परा „ल बगयU बिˇि भय ुLर पýीिि दे„ा§। िब ुसôक पादप िर रा„िसि `िन करा§॥ 29 (क)॥

690 * ŚR’ RMACARITAMNASA* hŒri parŒ khala bahu bidhi bhaya aru prīti dekhŒi, taba asoka pŒdapa tara rŒkhisi jatana karŒi.29(A).

`ेगिU बिˇि कपंU कयररंU» सं¡» ˇा§ चले Ÿाीराम। सô छबि सीिा रा„ि 'Uर रंUिि रगUिि गUरिनाम॥ 29 („)॥

jehi bidhi kapa¢a kuraṅga sa ¡ga dhŒi cale śrīrŒma, so chabi sītŒ rŒkhi ura ra¢ati rahati harinŒma.29(B)

चौ0—रघायपिि ुनय`गिU ुावि दे„ी । बागिU` चिंिा की‹िगU बिसेाी॥ `नकसयिा परिगUरिगयU ुकेरली । ुायगयU िाि बचन मम पेली॥ 1॥ निसिचर निकर U ¨िररगिंU बनमागUीउ । मम मन सीिा ुाŸाम नागUीउ॥ »गिU पद कमल ुनय` कर `ôरी । कगे'U नाथ कछयU मôगिU न „ôरी॥ 2॥ ुनय` समेि »० पýभय िगUवा¡ । »ôदावरि िंU ुाŸाम `गUवा¡॥ ुाŸाम दे„ि `ानकी गUीना । भ० बिकल `स पýाकहरि दीना॥ 3॥ गUा »यन „ानि `ानकी सीिा । रूरप सील बýि नेम पयनीिा॥ लछिमन समयÛा० बगयU भा¡िी । पŒछि चले लिा िLर पा¡िी॥ 4॥ गेU „» मह» गेU मˇयकर U Ÿोनी । ियगU दे„ी सीिा मह»नानी॥ „ं`न सयक कपôि मह» मीना ।मˇयप निकर कôकिला पýबीना॥ 5॥ कंयरद कली दा˙ि‚Uमदामिनी। कमल सरद ससि ुगिUभामिनी॥ बLरन पास मनô` ˇनय गंUसा । »` केरगUरि नि` सयनि पýसंसा॥ 6॥ Ÿाी¨रल कनक कदलि गUरागUीउ । नेकयर न संक सकयरच मन मागUीउ॥ सयनय `ानकी िôगिU बिनय ुा`Œ । गUरो सकल पा§ `नय रा`Œ॥ 7॥ किमि सगिU `ाि ुन„ िôगिU पागUीउ । पिýया बे»ि पý»ंUसि कस नागUीउ॥ ०गिU बिˇि „ô`ि बिलपि Sवामी ।मनगय¡U मगUा बिरगUी ुिि कामी॥ 8॥ पŒरनकाम राम सय„ रासी । मनय` चरिि कर ु` ुबिनासी॥ ुा»ेउ परा »ीˇपिि दे„ा । सयमिरि राम चरन `ि‹गU रेU„ा॥ 9॥

raghupati anujahi Œvata dekhī, bŒhija cintŒ kīnhi biseṣī. janakasutŒ pariharihu akelī, Œyahu tŒta bacana mama pelī.1. nisicara nikara phirahi ò bana mŒhī¡, mama mana sītŒ Œśrama nŒhī ¡. gahi pada kamala anuja kara jorī, kaheu nŒtha kachu mohi na khorī.2. anuja sameta gae prabhu tahavŒ¡ , godŒvari ta¢a Œśrama jahavŒ ¡. Œśrama dekhi jŒnakī hīnŒ, bhae bikala jasa prŒkṛta dīnŒ.3. hŒ guna khŒni jŒnakī sītŒ, rµupa sīla brata nema punītŒ. lachimana samujhŒe bahu bhŒ ¡ tī, pµuchata cale latŒ taru pŒ ¡tī.4. he khaga mṛga he madhukara śrenī, tumha dekhī sītŒ mṛganainī. khañjana suka kapota mṛga mīnŒ, madhupa nikara kokilŒ prabīnŒ.5. kunda kalī dŒRima dŒminī, kamala sarada sasi ahibhŒminī. baruna pŒsa manoja dhanu haṁsŒ, gaja kehari nija sunata prasaṁsŒ.6. śrīphala kanaka kadali harŒṣŒhī¡, neku na saṅka sakuca mana mŒhī ¡ . sunu jŒnakī tohi binu Œjµu, haraṣe sakala pŒi janu rŒjµu.7. kimi sahi jŒta anakha tohi pŒhī ¡, priyŒ begi praga¢asi kasa nŒhī ¡. ehi bidhi khojata bilapata svŒmī, manahu ¡ mahŒ birahī ati kŒmī.8. pµuranakŒma rŒma sukha rŒsī, manuja carita kara aja abinŒsī. Œge¡ parŒ gīdhapati dekhŒ, sumirata rŒma carana jinha rekhŒ.9.

दô0—कर सरô` सिर परसे'U कहरपासिंˇय रघायबीर। निर„ि राम छबि ˇाम मय„ बि»ि भर्§ सब पीर॥ 30॥

kara saroja sira paraseu kṛpŒsindhu raghubīra, nirakhi rŒma chabi dhŒma mukha bigata bhaī saba pīra.30.

चौ0—िब कगU »ीˇ बचन ˇरि ˇीरा । सयनगयU राम भं`न भव भीरा॥ नाथ दसानन यगU »िि की‹गUी । िेगिंU „ल `नकसयिा गUरि ली‹गUी॥ 1॥ ला द‘िछन दिसि »य'U »ôसा§Z । बिलपिि ुिि कयरररी की ना§Z॥ दरस ला»ि पýभय रा„े'¡U पýाना । चलन चगUि ुब कहरपानिˇाना॥ 2॥ राम कगUा िनय रा„गयU िािा । मय„ मयसयका§ कगUी िेगिंU बािा॥ `ा कर नाम मरि मय„ ुावा । ुˇम'U मयकयरि गUô§ Ÿायिि »ावा॥ 3॥ सô मम लôचन »ôचर ुा»ेउ । रा„ौउ देगU नाथ केरगिU „ा¡»ेउ॥ `ल भरि नयन कगUगिंU रघायरार्§ । िाि कर्म नि` िेउ »िि पार्§॥ 4॥ परगिUि बस `ि‹गU केर मन मागUीउ । िि‹गU कगयU¡ `» दयर्लभ कछयU नागUीउ॥ िनय ि`ि िाि `ागयU मम ˇामा। दे'¡U कागU ियगU पŒरनकामा॥ 5॥

taba kaha gīdha bacana dhari dhīrŒ, sunahu rŒma bhañjana bhava bhīrŒ. nŒtha dasŒnana yaha gati kīnhī, tehi ò khala janakasutŒ hari līnhī.1. lai dacchina disi gayau gosŒī¡, bilapati ati kurarī kī nŒī ¡. darasa lŒgi prabhu rŒkheu¡ prŒnŒ, cal ana cahata aba kṛpŒnidhŒnŒ.2. rŒma kahŒ tanu rŒkhahu tŒtŒ, mukha musukŒi kahī tehi ò bŒtŒ. jŒ kara nŒma marata mukha ŒvŒ, adhamau mukuta hoi śruti gŒvŒ.3. so mama locana gocara Œge ¡, rŒkhau ¡ deha nŒtha kehi khŒ ¡ge¡. jala bhari nayana kahahiò raghurŒī, tŒta karma nija te ¡ gati pŒī.4. parahita basa jinha ke mana mŒhī¡, tinha kahu ¡ jaga durlabha kachu nŒhī¡. tanu taji tŒta jŒhu mama dhŒmŒ, deu ¡ kŒha tumha pµuranakŒmŒ.5.

दô0—सीिा गUरन िाि `नि कगUगयU पििा सन `ा§। `ौउ माउ राम ि कयरल सगिUि कगिUगिU दसानन ुा§॥ 31॥

sītŒ harana tŒta jani kahahu pitŒ sana jŒi, jau¡ mai ò rŒma ta kula sahita kahihi dasŒnana Œi.31. “But on reaching there, sire, tell not my father about SītŒ’s abduction. If I am no

चौ0—»ीˇ देगU ि`ि ˇरि गUरि रूरपा । भŒान बगयU पंU पीि ुनŒपा॥ Sयाम »ाि बिसाल भय` चारी । ुSियिि करि नयन भरि बारी॥ 1॥

gīdha deha taji dhari hari rµupŒ, bhµuṣana bahu pa¢a pīta anµupŒ, syŒma gŒta bisŒla bhuja cŒrī, astuti karata nayana bhari bŒrī.1.

छंU0—`य राम रूरप ुनŒप नि»र्यन स»यन »यन पýेरक सगUी। दससीस बागयU पýचं˙U „ं˙Uन चं˙U सर मं˙Uन मगUी॥ पाथôद »ाि सरô` मय„ रा`ीव ुायि लôचनं। निि नौमि रामय कहरपाल बागयU बिसाल भव भय मôचनं॥ 1॥ बलमपýमेयमनादिम`मŽयQरमेकम»ôचरं । »ôबिंद »ôपर mंmगUर बि‚यानघान ˇरनीˇरंU॥ `े राम मं˜ा `पंि संि ुनंि `न मन रंU`नं। निि नौमि राम ुकाम पिýय कामादि „ल दल »ं`नं॥ 2॥ `ेगिU Ÿायिि निरंU`न बýrा् Žयापक बिर` ु` कगिU »ावगUीउ। करि Šयान ‚यान बिरा» `ô» ुनेक मयनि `ेगिU पावगUीउ॥ सô पý»ंU कLरना कंरद सôभा बहंद ु» `» मôगUर्§। मम NUदय पंक` भहं» ुं» ुनं» बगयU छबि सôगUर्§॥ 3॥ `ô ु»म सय»म सयभाव निर्मल ुसम सम सीिल सदा। पSयंिि `ं `ô»ी `िन करि करि मन »ô बस सदा॥ सô राम रमा निवास संिि दास बस ˜िाभयवन ˇनी। मम 'Uर बस'U सô समन संसहिि `ासय कीरिि पावनी॥ 4॥

694 * ŚR’ RMACARITAMNASA* Chaṁ.: jaya rŒma rµupa anµupa nirguna saguna guna preraka sahī, dasasīsa bŒhu pracaṁḍa khaṁḍana caṁḍa sara maṁḍana mahī . pŒthoda gŒta saroja mukha rŒjīva Œyata locanaṁ, nita naumi rŒmu kṛpŒla bŒhu bisŒla bhava bhaya mocanaṁ.1. balamaprameyamanŒdimajamabyaktamekamagocaraṁ, gobinda gopara dvandvahara bigyŒnaghana dharanīdharaṁ. je rŒma mantra japanta santa ananta jana mana rañjanaṁ, nita naumi rŒma akŒma priya kŒmŒdi khala dala gañjanaṁ.2. jehi śruti nirañjana brahma byŒpaka biraja aja kahi gŒvahī ¡, kari dhyŒna gyŒna birŒga joga aneka muni jehi pŒvahī ¡. so praga¢a karunŒ kanda sobhŒ bṛnda aga jaga mohaī, mama hṛdaya paṅkaja bhṛṅga aṅga anaṅga bahu chabi sohaī.3. jo agama sugama subhŒva nirmala asama sama sītala sadŒ, pasyanti jaṁ jogī jatana kari karata mana go basa sadŒ. so rŒma ramŒ nivŒsa santata dŒsa basa tribhuvana dhanī, mama ura basau so samana saṁsṛti jŒsu kīrati pŒvanī.4.

दô0—ुबिरल भ»िि मा»ि बर »ीˇ »य'U गUरिˇाम। िेगिU की किýरया `थôचिि नि` कर की‹गUी राम॥ 32॥

abirala bhagati mŒgi bara gīdha gayau haridhŒma, tehi kī kriyŒ jathocita nija kara kīnhī rŒma.32.

चौ0—कôमल चिि ुिि दीनदयाला । कारन बिनय रघायनाथ कहरपाला॥ »ीˇ ुˇम „» ुामिा भô»ी। »िि दी‹गUी `ô `ाचि `ô»ी॥ 1॥ सयनगयU 'Uमा िे लô» ुभा»ी ।गUरि ि`ि गUôगिंU बिाय ुनयरा»ी॥ पयनि सीिगिU „ô`ि mौ भार्§ । चले बिलôकि बन बगयUिार्§॥ 2॥ संकयरल लिा बिंUप घान कानन । बगयU „» मह» िग¡U »` पंचानन॥ ुावि पंथ कबंˇ निपािा । िे¤गU सब कगUी साप कार बािा॥ 3॥ दयरबासा मôगिU दी‹गUी सापा । पýभय पद पे„ि मिंUा सô पापा॥ सयनय »ंˇर्ब कगU'¡U माउ िôगUी । मôगिU न सôगUा§ बýrा्कयरल …ýôगUी॥ 4॥

komala cita ati dīnadayŒlŒ, kŒrana binu raghunŒtha kṛpŒlŒ. gīdha adhama khaga Œmiṣa bhogī, gati dīnhī jo jŒcata jogī.1. sunahu umŒ te loga abhŒgī, hari taji hohi ò biṣaya anurŒgī. puni sītahi khojata dvau bhŒī, cale bilokata bana bahutŒī.2. saṅkula latŒ bi¢apa ghana kŒnana, bahu khaga mṛga taha¡ gaja pañcŒnana. Œvata pantha kabandha nipŒtŒ, tehiò saba kahī sŒpa kai bŒtŒ.3. durabŒsŒ mohi dīnhī sŒpŒ, prabhu pada pekhi mi¢Œ so pŒpŒ. sunu gandharba kahau ¡ maiò tohī, mohi na sohŒi brahmakula drohī.4.

दô0—मन कýरम बचन कपंU ि`ि `ô कर भŒसयर सेव। मôगिU समेि बिरंUचि सिव बस िाकेउर सब देव॥ 33॥

696 * ŚR’ RMACARITAMNASA* mana krama bacana kapa¢a taji jo kara bhµusura seva, mohi sameta birañci siva basa tŒke ¡ saba deva.33.

चौ0—सापि िा˙‚Uि पLरा कगंUिा । बिपý पŒ य ुस »ावगिंU संिा॥ पŒ`िु बिपý सील »यन गUीना। सŒ…ý न »यन »न ‚यान पýबीना॥ 1॥ कगिU नि` ˇर्म िागिU समयÛावा । नि` पद पýीिि दे„ि मन भावा॥ रघायपिि चरन कमल सिLर नार्§ । »य'U »»न ुापनि »िि पार्§॥ 2॥ िागिU दे§ »िि राम 'Uदारा । सबरी केउर ुाŸाम प»य ˇारा॥ सबरी दे„ि राम »हग¡U ुा० । मयनि केर बचन समयÛिा `िय¡ भा०॥ 3॥ सरसि` लôचन बागयU बिसाला । `ंUा मयकयरंU सिर 'Uर बनमाला॥ Sयाम »ौर संयदर दô'U भार्§ । सबरी परी चरन लपंUार्§॥ 4॥ पýेम म»न मय„ बचन न ुावा । पयनि पयनि पद सरô` सिर नावा॥ सादर `ल ला चरन प„ारेU । पयनि सयंदर ुासन बा˘UारेU॥ 5॥

sŒpata tŒRata paruṣa kahantŒ, bipra pµujya asa gŒvahi ò santŒ. pµujia bipra sīla guna hīnŒ, sµudra na guna gana gyŒna prabīnŒ.1. kahi nija dharma tŒhi samujhŒvŒ, nija pada prīti dekhi mana bhŒvŒ. raghupati carana kamala siru nŒī, gayau gagana Œpani gati pŒī.2. tŒhi dei gati rŒma udŒrŒ, sabarī ke ¡ Œśrama pagu dhŒrŒ. sabarī dekhi rŒma gṛha¡ Œe, muni ke bacana samujhi jiya ¡ bhŒe.3. sarasija locana bŒhu bisŒlŒ, ja¢Œ muku¢a sira ura banamŒlŒ. syŒma gaura sundara dou bhŒī, sabarī parī carana lapa¢Œī.4. prema magana mukha bacana na ŒvŒ, puni puni pada saroja sira nŒvŒ. sŒdara jala lai carana pakhŒre, puni sundara Œsana bai¢hŒre.5.

दô0—कंरद मŒल ¨रल सयरस ुिि दि० राम कगय¡U ुानि। पýेम सगिUि पýभय „ा० बारंबार ब„ानि॥ 34॥

kanda mµula phala surasa ati die rŒma kahu ¡ Œni, prema sahita prabhu khŒe bŒrambŒra bakhani.34.

चौ0—पानि `ôरि ुा»ेउ भ§ ˘UाÉ‚Uी । पýभयगिU बिलôकि पýीिि ुिि बाÉ‚Uी॥ केरगिU बिˇि ुSियिि करौउ ियगUारी । ुˇम `ािि माउ `˙‚‚Uमिि भारी॥ 1॥ ुˇम िे ुˇम ुˇम ुिि नारी । िि‹गU मग¡U माउ मििमंद ुघारी॥ कगU रघायपिि सयनय भामिनि बािा । मान'¡U ०क भ»िि कर नािा॥ 2॥ `ािि पा¡िि कयरल ˇर्म ब˙‚Uार्§ । ˇन बल परि`न »यन चियरार्§॥ भ»िि गUीन नर सôगU§ कारसा । बिनय `ल बारिद दे„िु `ासा॥ 3॥ नवˇा भ»िि कगU'¡U िôगिU पागUीउ । सावˇान सयनय ˇLर मन मागीउ॥ पýथम भ»िि संि‹गU कर सं»ा । दŒसरि रिि मम कथा पýसं»ा॥ 4॥

pŒni jori Œge ¡ bhai ¢hŒRhī, prabhuhi biloki prīti ati bŒRhī. kehi bidhi astuti karau¡ tumhŒrī, adhama jŒti mai ò jaRamati bhŒrī.1. adhama te adhama adhama ati nŒrī, tinha maha¡ mai ò matimanda aghŒrī. kaha raghupati sunu bhŒmini bŒtŒ, mŒnau ¡ eka bhagati kara nŒtŒ.2. jŒti pŒ¡ ti kula dharma baRŒī, dhana bala parijana guna caturŒī. bhagati hīna nara sohai kaisŒ, binu jala bŒrida dekhia jaisŒ.3. navadhŒ bhagati kahau¡ tohi pŒhī ¡, sŒvadhŒna sunu dharu mana mŒhī ¡. prathama bhagati santanha karasaṅgŒ , dµusari rati mama kathŒ prasaṅgŒ.4.

दô0—»यर पद पंक` सेवा िीसरि भ»िि ुमान। चौथि भ»िि मम »यन »न कर§ कपंU ि`ि »ान॥ 35॥

698 * ŚR’ RMACARITAMNASA* gura pada paṅkaja sevŒ tīsari bhagati amŒna, cauthi bhagati mama guna gana karai kapa¢a taji gŒna.35.

चौ0—मं˜ा `ाप मम दहÉ‚U बिSवासा । पंचम भ`न सô बेद पýकासा॥ छ˘U दम सील बिरिि बगयU क रमा । निरि निरंUिर स”ान ˇरमा॥ 1॥ सािव¡ सम मôगिU मय `» दे„ा । मôिेउ संि ुˇिक करि ले„ा॥ ुा˘Uव¡ `थालाभ संिôा । सपनेगय¡U न¤गU दे„§ परदôा॥ 2॥ नवम सरल सब सन छलगUीना । मम भरôस गिUय¡ गUरा न दीना॥ नव मगय¡U ०क'U `ि‹ग U केउर गUôर्§ । नारि पयLरा सचराचर कôर्§॥ 3॥ सô§ ुििसय पिýय भामिनि मôरेउU । सकल पýकार भ»िि दहÉ‚U िôरेउU॥ `ô»ि बंहद दयरलभ »िि `ôर्§ । िô कगय¡U ुा`य सयलभ भ§ सôर्§॥ 4॥ मम दरसन ¨रल परम ुनŒपा । `ीव पाव नि` सगU` सरूरपा॥ `नकसयिा क§ सयˇि भामिनी ।`ानगिU कगयU करिबर»ामिनी॥ 5॥ पंपा सरगिU `ागयU रघायरार्§ । िग¡U गUô§गिU सय»ýीव मििार्§॥ सô सब कगिUगिU देव रघायबीरा । `ानिगŒ¡U पŒछगयU मििˇीरा॥ 6॥ बार बार पýभय पद सिLर नार्§ । पýेम सगिUि सब कथा सयनार्§॥ 7॥

mantra jŒpa mama dṛRha bisvŒsŒ, pañcama bhajana so beda prakŒsŒ. cha¢ha dama sīla birati bahu karamŒ, nirata nirantara sajjana dharamŒ.1. sŒtava¡ sama mohi maya jaga dekhŒ, mote¡ santa adhika kari lekhŒ. Œ¢hava¡ jathŒlŒbha santoṣŒ, sapanehu¡ nahi ò dekhai paradoṣŒ.2. navama sarala saba sana chalahīnŒ, mama bharosa hiya¡ haraṣa na dīnŒ. nava mahu¡ ekau jinha ke¡ hoī, nŒri puruṣa sacarŒcara koī.3. soi atisaya priya bhŒmini more ¡, sakala prakŒra bhagati dṛRha tore ¡.

छंU0—कगिU कथा सकल बिलôकि गUरि मय„ NUदय¡ पद पंक` ˇरेU। ि`ि `ô» पावक देगU गUरि पद लीन भ§ `ग¡U न¤गU ¨िररेU॥ नर बिबिˇ कर्म ुˇर्म बगयU मि सôकपýद सब ˆया»गŒU। बिSवास करि कगU दास ियलसी राम पद ुनयरा»गŒU॥

Chaṁ.: kahi kathŒ sakala biloki hari mukha hṛdaya¡ pada paṅkaja dhare, taji joga pŒvaka deha hari pada līna bhai jaha ¡ nahi ò phire. nara bibidha karma adharma bahu mata sokaprada saba tyŒgahµu, bisvŒsa kari kaha dŒsa tulasī rŒma pada anurŒgahµu.

दô0—`ािि गUीन ुघा `‹म मगिU मयQर की‹िगU ुसि नारि। मगUामंद मन सय„ चगUसि ०ेसे पýभयगिU बिसारि॥ 36॥

jŒti hīna agha janma mahi mukta kīnhi asi nŒri, mahŒmanda mana sukha cahasi aise prabhuhi bisŒri.36.

चौ0—चले राम ˆया»ा बन सô“र । ुियलिि बल नर केरगUरि दô“र॥ बिरगUी §व पýभय करि बिादा । कगUि कथा ुनेक संबादा॥ 1॥ लछिमन दे„य बिपिन क§ सôभा । दे„ि केरगिU कर मन न¤गU छôभा॥ नारि सगिUि सब „» मह» बहंदा । मानगय¡U मôरि करि गU¤गU निंदा॥ 2॥ गUमगिU दे„ि मह» निकर परागUीउ । मह»ीउ कगU¤गU ियगU कग¡U भय नागUीउ॥ ियगU ुानंद करगयU मह» `ा० । कंरचन मह» „ô`न ० ुा०॥ 3॥ सं» ला§ करिनीउ करि लेगUीउ । मानगय¡U मôगिU सि„ावनय देगUीउ॥ साS˜ा सय¤चििि पयनि पयनि दे„िु । भŒप सयसेविि बस नगिंU ले„िु॥ 4॥ रा„िु नारि `दपि 'Uर मागUीउ । `यबिी साS˜ा नहपिि बस नागUीउ॥ दे„गयU िाि बसंि सयगUावा । पिýया गUीन मôगिU भय 'Uप`ावा॥ 5॥

700 * ŚR’ RMACARITAMNASA* cale rŒma tyŒgŒ bana soµu, atulita bala nara kehari doµu. birahī iva prabhu karata biṣŒdŒ, kahata kathŒ aneka sambŒdŒ.1. lachimana dekhu bipina kai sobhŒ, dekhata kehi kara mana nahiò chobhŒ. nŒri sahita saba khaga mṛga bṛndŒ, mŒnahu ¡ mori karata hahi ò nindŒ.2. hamahi dekhi mṛga nikara parŒhī¡ , mṛgī ¡ kahahiò tumha kaha¡ bhaya nŒhī¡. tumha Œnanda karahu mṛga jŒe, kañcana mṛga khojana e Œe.3. saṅga lŒi karinī ¡ kari lehī ¡, mŒnahu ¡ mohi sikhŒvanu dehī ¡. sŒstra sucintita puni puni dekhia, bhµupa susevita basa nahi ò lekhia.4. rŒkhia nŒri jadapi ura mŒhī ¡ , jubatī sŒstra nṛpati basa nŒhī ¡. dekhahu tŒta basanta suhŒvŒ, priyŒ hīna mohi bhaya upajŒvŒ.5.

दô0—बिरगU बिकल बलगUीन मôगिU `ानेसि निपंU ुकेरल। सगिUि बिपिन मˇयकर „» मदन की‹गU ब»मेल॥ 37 (क)॥ दे„ि »य'U भýािा सगिUि िासय दŒि सयनि बाि। ˙ेUरा की‹गे'U मनगय¡U िब कंUकयर गUंUकि मन`ाि॥ 37 („)॥

biraha bikala balahīna mohi jŒnesi nipa¢a akela, sahita bipina madhukara khaga madana kīnha bagamela.37(A). dekhi gayau bhrŒtŒ sahita tŒsu dµuta suni bŒta, ḍerŒ kīnheu manahu ¡ taba ka¢aku ha¢aki manajŒta.37(B).

चौ0—बिंUप बिसाल लिा ुLरÛानी । बिबिˇ बििान दि० `नय िानी॥ कदलि िाल बर ˇय`ा पिाका । दे„ि न मôगU ˇीर मन `ाका॥ 1॥ बिबिˇ भा¡िि ¨Œरले िLर नाना । `नय बानाि बने बगयU बाना॥ कगय¡U कगय¡U सयंदर बिंUप सयगUा० । `नय भंU बिल» बिल» गUô§ छा०॥ 2॥ कŒर`ि पिक मानगय¡ »` मािे । ÉेUक मगUô„ “¡रंU बिसरािे॥ मôर चकôर कीर बर बा`ी । पारावि मराल सब िा`ी॥ 3॥ िीििर लावक पदचर `Œथा । बरनि न `ा§ मनô` बरूरथा॥ रथ »िरि सिला दयंदयभीउ Ûारना । चािक बंदी »यन »न बरना॥ 4॥ मˇयकर मय„र भेरि सगUनार्§ । ˜िाबिˇ बयारि बसी˘Uीउ ुार्§॥ चियरंU»िनी सेन स¡» ली‹गेउU । बिचरि सबगिU चयनौिी दी‹गेउU॥ 5॥ लछिमन दे„ि काम ुनीका । रगUगिंU ˇीर िि‹गU कार `» लीका॥ ०गिU केउर ०क परम बल नारी । िेगिU िेउ 'Uबर सयभंU सô§ भारी॥ 6॥

bi¢apa bisŒla latŒ arujhŒnī, bibidha bitŒna die janu tŒnī. kadali tŒla bara dhujŒ patŒkŒ, dekhi na moha dhīra mana jŒkŒ.1. bibidha bha¡ ti phµule taru nŒnŒ, janu bŒnaita bane bahu bŒnŒ. kahu¡ kahu¡ sundara bi¢apa suhŒe, janu bha¢a bilaga bilaga hoi chŒe.2. kµujata pika mŒnahu ¡ gaja mŒte, ḍheka mahokha µu ¡ ¢a bisarŒte. mora cakora kīra bara bŒjī, pŒrŒvata marŒla saba tŒjī.3. tītira lŒvaka padacara jµuthŒ, barani na jŒi manoja barµuthŒ. ratha giri silŒ dundubhī ¡ jharanŒ, cŒtaka bandī guna gana baranŒ.4. madhukara mukhara bheri sahanŒī, tribidha bayŒri basī¢hī ¡ Œī. caturaṅginī sena sa ¡ga līnhe ¡, bicarata sabahi cunautī dīnhe ¡.5. lachimana dekhata kŒma anīkŒ, rahahi ò dhīra tinha kai jaga līkŒ. ehi ke¡ eka parama bala nŒrī, tehi te ¡ ubara subha¢a soi bhŒrī.6.

दô0—िाि िीनि ुिि पýबल „ल काम कýरôˇ ुLर लôभ। मयनि बि‚यान ˇाम मन करगिंU निमिा मगय¡U छôभ॥ 38(क)॥ लôभ केउर §‘छा दंभ बल काम केउर केरवल नारि। कýरôˇ केउर पLरा बचन बल मयनिबर कगUगिंU बिचारि॥ 38 („)॥

702 * ŚR’ RMACARITAMNASA* tŒta tīni ati prabala khala kŒma krodha aru lobha, muni bigyŒna dhŒma mana karahiò nimiṣa mahu¡ chobha.38(A). lobha ke ¡ icchŒ dambha bala kŒma ke ¡ kevala nŒri, krodha ke¡ paruṣa bacana bala munibara kahahi ò bicŒri.38(B).

चौ0—»यनािीि सचराचर Sवामी । राम 'Uमा सब ुंिर`ामी॥ कामि‹गU कार दीनिा दे„ार्§ । ˇीर‹ग केउर मन बिरिि दहÉ‚Uार्§॥ 1॥ कýरôˇ मनô` लôभ मद माया । छŒUंU¤गU सकल राम कीउ दाया॥ सô नर §ं…ý`ाल न¤गU भŒला । `ा पर गUô§ सô नंU ुनयकŒरला॥ 2॥ 'Uमा कगU'¡U माउ ुनयभव ुपना । सि गUरि भ`नय `»ि सब सपना॥ पयनि पýभय »० सरôबर िीरा । पंपा नाम सयभ» »ंभीरा॥ 3॥ संि NUदय `स निर्मल बारी । बा¡ˇे घांU मनôगUर चारी॥ `ग¡ िग¡U पिुगिंU बिबिˇ मह» नीरा । `नय 'Uदार »हगU `ाचक भीरा॥ 4॥

gunŒtīta sacarŒcara svŒmī, rŒma umŒ saba antarajŒmī. kŒminha kai dīnatŒ dekhŒī, dhīranha ke ¡ mana birati dṛRhŒī.1. krodha manoja lobha mada mŒyŒ, chµu¢ahiò sakala rŒma kī ¡ dŒyŒ. so nara indrajŒla nahi ò bhµulŒ, jŒ para hoi so na¢a anukµulŒ.2. umŒ kahau¡ maiò anubhava apanŒ, sata hari bhajanu jagata saba sapanŒ. puni prabhu gae sarobara tīrŒ, pampŒ nŒma subhaga gambhīrŒ.3. santa hṛdaya jasa nirmala bŒrī, bŒ ¡dhe ghŒ¢a manohara cŒrī. jaha¡ taha¡ piahiò bibidha mṛga nīrŒ, janu udŒra gṛha jŒcaka bhīrŒ.4.

दô0—पयर§नि सघान ुôंU `ल बे»ि न पा§ु मर्म। मायाछóा न दे„ि०े `ासेउ नि»र्यन बýrा्॥ 39 (क)॥ सय„ी मीन सब ०करस ुिि ु»ाˇ `ल मागिंU। `था ˇर्मसील‹गU केर दिन सय„ सं`यि `ा¤गU॥ 39 („)॥

puraini saghana o¢a jala begi na pŒia marma, mŒyŒchanna na dekhiai jaise ¡ nirguna brahma.39(A). sukhī mīna saba ekarasa ati agŒdha jala mŒhi ò, jathŒ dharmasīlanha ke dina sukha sañjuta jŒhi ò.39(B).

चौ0—बिकसे सरसि` नाना रंU»ा । मˇयर मय„र »ंय`ि बगयU भहं»ा॥ बôलि `लकयरPयरंU कलगंUसा । पýभय बिलôकि `नय करि पýसंसा॥ 1॥ चकýरबाक बक „» समयदार्§ । दे„ि बन§ बरनि नगिंU `ार्§॥ सयंदर „» »न »िरा सयगUार्§ । `ाि पथिक `नय लेि बôलार्§॥ 2॥ िाल समीप मयनि‹गU »हगU छा० । चगयU दिसि कानन बिंUप सयगUा०॥ चंपक बकयरल कदंब िमाला । पांUल पनस परास रसाला॥ 3॥ नव प„व कयरसयमिि िLर नाना । चंचरीक पंUली कर »ाना॥ सीिल मंद सय»ंˇ सयभा“र । संिि बगU§ मनôगUर बा“र॥ 4॥ कयरगŒU कयरगŒU कôकिल ˇयनि करगUीउ । सयनि रव सरस Šयान मयनि ंUरगUीउ॥ 5॥

bikase sarasija nŒnŒ raṅgŒ, madhura mukhara guñjata bahu bhṛṅgŒ. bolata jalakukku¢a kalahaṁsŒ, prabhu biloki janu karata prasaṁsŒ.1. cakrabŒka baka khaga samudŒī, dekhata banai barani nahi ò jŒī. sundara khaga gana girŒ suhŒī, jŒta pathika janu leta bolŒī.2. tŒla samīpa muninha gṛha chŒe, cahu disi kŒnana bi¢apa suhŒe. campaka bakula kadamba tamŒlŒ, pŒ¢ala panasa parŒsa rasŒlŒ.3. nava pallava kusumita taru nŒnŒ, cañcarīka pa¢alī kara gŒnŒ. sītala manda sugandha subhŒµu, santata bahai manohara bŒµu.4. kuhµu kuhµu kokila dhuni karahī¡, suni rava sarasa dhyŒna muni ¢arahī ¡ .5.

दô0—¨रल भारन नमि बिंUप सब रगेU भŒमि निुरा§। पर 'Uपकारी पयLरा `िमि नव¤गU सयसंपिि पा§॥ 40॥

704 * ŚR’ RMACARITAMNASA* phala bhŒrana nami bi¢apa saba rahe bhµumi niarŒi, para upakŒrī puruṣa jimi navahi ò susampati pŒi.40.

चौ0—दे„ि राम ुिि Lरचिर िलावा । म”ानय की‹गU परम सय„ पावा॥ दे„ी सयंदर िLरबर छाया । बा˘ेU ुनय` सगिUि रघायराया॥ 1॥ िग¡U पयनि सकल देव मयनि ुा० । ुSियिि करि नि` ˇाम सिˇा०॥ बा˘ेU परम पýसóा कहरपाला । कगUि ुनय` सन कथा रसाला॥ 2॥ बिरगUवंि भ»वंिगिU दे„ी । नारद मन भा सôच बिसेाी॥ मôर साप करि ुं»ीकारा । सगUि राम नाना दय„ भारा॥ 3॥ ०ेसे पýभयगिU बिलôक'¡U `ार्§ । पयनि न बनिगिU ुस ुवसLर ुार्§॥ यगU बिचारि नारद कर बीना । »० `गUा¡ पýभय सय„ ुासीना॥ 4॥ »ावि राम चरिि महदय बानी । पýेम सगिUि बगयU भा¡िि ब„ानी॥ करि दं˙Uवि लि० 'U˘Uार्§ । रा„े बगयUि बार 'Uर लार्§॥ 5॥ Sवा»ि पŒ¡छि निकंU बा˘UारेU ।लछिमन सादर चरन प„ारेU॥ 6॥

dekhi rŒma ati rucira talŒvŒ, majjanu kīnha parama sukha pŒvŒ. dekhī sundara tarubara chŒyŒ, bai¢he anuja sahita raghurŒyŒ.1. taha¡ puni sakala deva muni Œe, astuti kari nija dhŒma sidhŒe. bai¢he parama prasanna kṛpŒlŒ, kahata anuja sana kathŒ rasŒlŒ.2. birahavanta bhagavantahi dekhī, nŒrada mana bhŒ soca biseṣī. mora sŒpa kari aṅgīkŒrŒ, sahata rŒma nŒnŒ dukha bhŒrŒ.3. aise prabhuhi bilokau¡ jŒī, puni na banihi asa avasaru Œī. yaha bicŒri nŒrada kara bīnŒ, gae jahŒ ¡ prabhu sukha ŒsīnŒ.4. gŒvata rŒma carita mṛdu bŒnī, prema sahita bahu bhŒ ¡ti bakhŒnī. karata daṁḍavata lie u¢hŒī, rŒkhe bahuta bŒra ura lŒī.5. svŒgata pµu¡ chi nika¢a b ai¢hŒre, lachimana sŒdara carana pakhŒre.6.

दô0—नाना बिˇि बिनिी करि पýभय पýसóा `ियं¡ `ानि। नारद बôले बचन िब `ôरि सरôLरगU पानि॥ 41॥

nŒnŒ bidhi binatī kari prabhu prasanna jiya ¡ jŒni, nŒrada bole bacana taba jori saroruha pŒni.41.

चौ0—सयनगयU 'Uदार सगU` रघायनायक । सयंदर ु»म सय»म बर दायक॥ देगयU ०क बर मा»'¡U Sवामी ।`lपि `ानि ुंिर`ामी॥ 1॥ `ानगयU मयनि ियगU मôर सयभा“र । `न सन कबगय¡U कि कर'¡U दयरा“र॥ कवन बSिय ुसि पिýय मôगिU ला»ी। `ô मयनिबर न सकगयU ियगU मा»ी॥ 2॥ `न कगय¡U कछयU ुदेय नगिंU मôरेउU । ुस बिSवास ि`गयU `नि भôरेउU॥ िब नारद बôले गUरार्§ । ुस बर मा»'¡U कर'¡U ÉिU˘Uार्§॥ 3॥ `lपि पýभय केर नाम ुनेका । Ÿायिि कगU ुˇिक ०क िेउ ०का॥ राम सकल नाम‹गU िे ुˇिका। गUô'U नाथ ुघा „» »न बˇिका॥ 4॥

sunahu udŒra sahaja raghunŒyaka, sundara agama sugama bara dŒyaka. dehu eka bara mŒgau¡ svŒmī, jadyapi jŒnata antarajŒmī.1. jŒnahu muni tumha mora subhŒµu, jana sana kabahu ¡ ki karau ¡ durŒµu. kavana bastu asi priya mohi lŒgī, jo munibara na sakahu tumha mŒgī.2. jana kahu¡ kachu adeya nahi ò more¡, asa bisvŒsa tajahu jani bhore ¡. taba nŒrada bole haraṣŒī, asa bara mŒgau ¡ karau ¡ ḍhi¢hŒī.3. jadyapi prabhu ke nŒma anekŒ, śruti kaha adhika eka te ¡ ekŒ. rŒma sakala nŒmanha te adhikŒ, hou nŒtha agha khaga gana badhikŒ.4.

दô0—राका र`नी भ»िि िव राम नाम सô§ सôम। ुपर नाम 'U˙U»न बिमल बसगय¡U भ»ि 'Uर Žयôम॥ 42 (क)॥ ०वमSिय मयनि सन कगेU'U कहरपा¤सˇय रघायनाथ। िब नारद मन गUरा ुिि पýभय पद नाय'U माथ॥ 42 („)॥

rŒkŒ rajanī bhagati tava rŒma nŒma soi soma, apara nŒma uḍagana bimala basahu¡ bhagata ura byoma.42(A). 706 * ŚR’ RMACARITAMNASA* evamastu muni sana kaheu kṛpŒsindhu raghunŒtha, taba nŒrada mana haraṣa ati prabhu pada nŒyau mŒtha.42(B).

चौ0—ुिि पýसóा रघायनाथगिU `ानी । पयनि नारद बôले महदय बानी॥ राम `बगिंU पýेरेU'U नि` माया । मôगेUगयU मôगिU सयनगयU रघायराया॥ 1॥ िब बिबागU माउ चागU'¡U की‹गUा । पýभय केरगिU कारन कराU न दी‹गUा॥ सयनय मयनि िôगिU कगU'¡U सगUरôसा । भ`¤गU `े मôगिU ि`ि सकल भरôसा॥ 2॥ कर'¡U सदा िि‹गU कार र„वारी । `िमि बालक रा„§ मगUिारी॥ »गU सिसय ब‘छ ुनल ुगिU ˇार्§ । िग¡U रा„§ `ननी ुर»ार्§॥ 3॥ पýौÉ‚U भ०¡ िेगिU सयि पर मािा । पýीिि कर§ न¤गU पाछिलि बािा॥ मôरेउU पýौÉ‚U िनय सम ‚यानी । बालक सयि सम दास ुमानी॥ 4॥ `नगिU मôर बल नि` बल िागUी । दयगयU कग¡U काम कýरôˇ रिपय ुागUी॥ यगU बिचारि पं˙िUि मôगिU भ`गUीउ । पा०गय¡U ‚यान भ»िि न¤गU ि`गUीउ॥ 5॥

ati prasanna raghunŒthahi jŒnī, puni nŒrada bole mṛdu bŒnī. rŒma jabahi ò prereu nija mŒyŒ, mohehu mohi sunahu raghurŒyŒ.1. taba bibŒha maiò cŒhau¡ kīnhŒ, prabhu kehi kŒrana karai na dīnhŒ. sunu muni tohi kahau¡ saharosŒ, bhajahi ò je mohi taji sakala bharosŒ.2. karau¡ sadŒ tinha kai rakhavŒrī, jimi bŒlaka rŒkhai mahatŒrī. gaha sisu baccha anala ahi dhŒī, taha ¡ rŒkhai jananī aragŒī.3. prauRha bhae¡ tehi suta para mŒtŒ, prīti karai nahi ò pŒchili bŒtŒ. more¡ prauRha tanaya sama gyŒnī, bŒlaka suta sama dŒsa amŒnī.4. janahi mora bala nija bala tŒhī, duhu kaha ¡ kŒma krodha ripu Œhī. yaha bicŒri paṁḍita mohi bhajahī ¡, pŒehu ¡ gyŒna bhagati nahi ò tajahī ¡.5.

दô0—काम कýरôˇ लôभादि मद पýबल मôगU कार ˇारि। िि‹गU मग¡U ुिि दाLरन दय„द मायारूरपी नारि॥ 43॥

kŒma krodha lobhŒdi mada prabala moha kai dhŒri, tinha maha ¡ ati dŒruna dukhada mŒyŒrµupī nŒri.43.

चौ0—सयनय मयनि कगU पयरान Ÿायिि संिा । मôगU बिपिन कगय¡U नारि बसंिा॥ `प िप नेम `लाŸाय Ûारी । गUô§ »ýीाम सôा§ सब नारी॥ 1॥ काम कýरôˇ मद मˆसर U भेका । §‹गUगिU गUरापýद बरा ०का॥ दयर्बासना कयरमयद समयदार्§ । िि‹गU कग¡U सरद सदा सय„दार्§॥ 2॥ ˇर्म सकल सरसीLरगU बंहदा । गUô§ गिUम िि‹गUगिU दगU§ सय„ मंदा॥ पयनि ममिा `वास बगयUिार्§ । पलयगU§ नारि सिसिर रििय पार्§॥ 3॥ पाप 'UलŒक निकर सय„कारी । नारि निबि˙‚U र`नी ु¡ˇिुारी॥ बयˇि बल सील सˆय सब मीना ।बनसी सम ˜िाय कगU¤गU पýबीना॥ 4॥

sunu muni kaha purŒna śruti santŒ, moha bipina kahu ¡ nŒri basantŒ. japa tapa nema jalŒśraya jhŒrī, hoi grīṣama soṣai saba nŒrī.1. kŒma krodha mada matsara bhekŒ, inhahi haraṣaprada baraṣŒ ekŒ. durbŒsanŒ kumuda samudŒī, tinha kaha ¡ sarada sadŒ sukhadŒī.2. dharma sakala sarasīruha bṛndŒ, hoi hima tinhahi dahai sukha mandŒ. puni mamatŒ javŒsa bahutŒī, paluhai nŒri sisira ritu pŒī.3. pŒpa ulµuka nikara sukhakŒrī, nŒri nibiRa rajanī a ¡ dhiŒrī. budhi bala sīla satya saba mīnŒ, banasī sama triya kahahi ò prabīnŒ.4.

दô0—ुव»यन मŒल सŒलपýद पýमदा सब दय„ „ानि। िािे की‹गU निवारन मयनि माउ यगU `िय¡ `ानि॥ 44॥

avaguna mµula sµulaprada pramadŒ saba dukha khŒni, tŒte kīnha nivŒrana muni mai ò yaha jiya ¡ jŒni.44.

चौ0—सयनि रघायपिि केर बचन सयगUा० । मयनि िन पयलक नयन भरि ुा०॥ कगUगयU कवन पýभय कार ुसि रीिी । सेवक पर ममिा ुLर पýीिी॥ 1॥ `े न भ`गिंU ुस पýभय भýम ˆया»ी । ‚यान रंUक नर मंद ुभा»ी॥ पयनि सादर बôले मयनि नारद । सयनगयU राम बि‚यान बिसारद॥ 2॥ संि‹गU केर ल‘छन रघायबीरा । कगUगयU नाथ भव भं`न भीरा॥ सयनय मयनि संˆा‹ग U केर »यन कगU“¡र । `ि‹गU िे माउ 'U‹गU केउर बस रगU“¡र॥ 3॥ ांU बिकार `िि ुनघा ुकामा। ुचल ु¤कचन सयचि सय„ˇामा॥ ुमििबôˇ ुनीगU मििभô»ी । सˆयसार कबि कôबिद `ô»ी॥ 4॥ सावˇान मानद म दगUीना । ˇीर ˇर्म »िि परम पýबीना॥ 5॥

708 * ŚR’ RMACARITAMNASA* suni raghupati ke bacana suhŒe, muni tana pulaka nayana bhari Œe. kahahu kavana prabhu kai asi rītī, sevaka para mamatŒ aru prītī.1. je na bhajahi ò asa prabhu bhramatyŒgī, gyŒna raṅka nara manda abhŒgī. puni sŒdara bole muni n Œrada, sunahu rŒma bigyŒna bisŒrada.2. santanha ke lacchana raghubīrŒ, kahahu nŒtha bhava bhañjana bhīrŒ. sunu muni santanha ke guna kahaµu ¡ , jinha te mai ò unha ke ¡ basa rahaµu ¡.3. ṣa¢a bikŒra jita anagha akŒmŒ, acala akiñcana suci sukhadhŒmŒ. amitabodha anīha mitabhogī, satyasŒra kabi kobida jogī.4. sŒvadhŒna mŒnada madahīnŒ, dhīra dharma gati parama prabīnŒ.5.

दô0—»यना»ार संसार दय„ रगिUि बि»ि संदेगU। ि`ि मम चरन सरô` पिýय िि‹गU कगय¡U देगU न »ेगU॥ 45॥

gunŒgŒra saṁsŒra dukha rahita bigata sandeha, taji mama carana saroja priya tinha kahu ¡ deha na geha.45.

चौ0—नि` »यन Ÿावन सयनि सकयरचागUीउ । पर »यन सयनि ुˇिक गUरागUीउ॥ सम सीिल न¤गU ˆया»गिंU नीिी । सरल सयभा'U सबगिU सन पýीिी॥ 1॥ `प िप बýि दम सं`म नेमा । »यLर »ôबिंद बिपý पद पýेमा॥ Ÿा्ा छमा मय˜ाी दाया । मयदििा मम पद पýीिि ुमाया॥ 2॥ बिरिि बिबेक बिनय बि‚याना । बôˇ `थारथ बेद पयराना॥ दंभ मान मद करगिंU न का“र । भŒलि न देगिंU कयरमार» पा“र॥ 3॥ »ाव¤गU सयन¤गU सदा मम लीला । गेUिय रगिUि परगिUि रि सीला॥ मयनि सयनय साˇय‹गU केर »यन `ेिे । कगिU न सकगिंU सारद Ÿायिि िेिे॥ 4॥

nija guna śravana sunata sakucŒhī¡, para guna sunata adhika haraṣŒhī ¡. sama sītala nahiò tyŒgahiò nītī, sarala subhŒu sabahi sana prītī.1. japa tapa brata dama sañjama nemŒ, guru gobinda bipra pada premŒ. śraddhŒ chamŒ mayatrī dŒyŒ, muditŒ mama pada prīti amŒyŒ.2. birati bibeka binaya bigyŒnŒ, bodha jathŒratha beda purŒnŒ. dambha mŒna mada karahi ò na kŒµu, bhµuli na dehi ò kumŒraga pŒµu.3. gŒvahiò sunahiò sadŒ mama līlŒ, hetu rahita parahita rata sīlŒ. muni sunu sŒdhunha ke guna jete, kahi na sakahi ò sŒrada śruti tete.4.

छंU0—कगिU सक न सारद सेा नारद सयनि पद पंक` »गेU। ुस दीनबंˇय कहरपाल ुपने भ»ि »यन नि` मय„ कगेU॥ सिLर ना§ बार¤गU बार चरन‹िगU बýrा्पयर नारद »०। िे ˇ‹य ियलसीदास ुास बिगUा§ `े गUरि रं¡U» र¡U०॥

Chaṁ.: kahi saka na sŒrada seṣa nŒrada sunata pada paṅkaja gahe, asa dīnabandhu kṛpŒla apane bhagata guna nija mukha kahe. siru nŒi bŒrahi ò bŒra carananhi brahmapura nŒrada gae, te dhanya tulasīdŒsa Œsa bihŒi je hari ra ¡ga ra ¡e.

दô0—रावनारि `सय पावन »ाव¤गU सयनगिंU `े लô»। राम भ»िि दहÉ‚U पाव¤गंU बिनय बिरा» `प `ô»॥ 46 (क)॥ दीप सि„ा सम `यबिि िन मन `नि गUôसि पिं»। भ`गिU राम ि`ि काम मद करगिU सदा सिसं»॥ 46 („)॥

710 * ŚR’ RMACARITAMNASA* rŒvanŒri jasu pŒvana gŒvahi ò sunahi ò je loga, rŒma bhagati dṛRha pŒvahi ò binu birŒga japa joga.46(A). dīpa sikhŒ sama jubati tana mana jani hosi pataṅga, bhajahi rŒma taji kŒma mada karahi sadŒ satasaṅga.46(B).