किष्किन्धाकाण्ड

श्लôक कयर‹दे‹दीवरसय‹दरावििबलौ वि™ानˇामावयभौ श्ाôभाÉKौ वरˇ‹िवनौ Ÿायििनयिौ »ôविपýवह‹दपिýयौ। मायामानयारूरपिणाौ रघायवरौ स्र्मवर्मौ गिUिौ सीिा‹वेाणािˆपरौ पथि»िौ भQिरपýदौ िौ गिU नः॥ 1॥

kundendīvarasundarŒvatibalau vijñŒnadhŒmŒvubhau śobhŒḍhyau varadhanvinau śrutinutau govipravṛndapriyau, mŒyŒmŒnuṣarµupiṇau raghuvarau saddharmavarmau hitau sītŒnveṣaṇatatparau pathigatau bhaktipradau tau hi na‹.1.

बýrा्ाभôˇिसमयjवं कलिमलपýŠवंसनं चाीययं Ÿाीम‘छभयमय„े‹दयसय‹दरवरेU संश्ाôभििं सर्वदा। संसारामयभेा`ं सय„करंU Ÿाी`ानकी`ीवनं ˇ‹याSिे कहरििनः पिब‹िि सििं Ÿाीरामनामामहिम÷॥ 2॥

brahmŒmbhodhisamudbhavaṁ kalimalapradhvaṁsanaṁ cŒvyayaṁ śrīmacchambhumukhendusundaravare saṁśobhitaṁ sarvadŒ, saṁsŒrŒmayabheṣajaṁ sukhakaraṁ śrījŒnakījīvanaṁ dhanyŒste kṛtina‹ pibanti satataṁ śrīrŒmanŒmŒmṛtam.2.

चौ0—ुा»ेउ चले बगयUरि रघायराया । रिcयमŒक पर्बि निुराया॥ िग¡U रगU सचिव सगिUि सय»ýीवा । ुावि दे„ि ुियल बल सीउवा॥ 1॥ ुिि सभीि कगU सयनय गUनयमाना । पयLरा `य»ल बल रूरप निˇाना॥ ˇरि बंयU रूरप दे„य िाउ `ार्§ । कगUेसय `ानि `िय¡ सयन बयÛार्§॥ 2॥ प˘U० बालि गUôगिंU मन माला । भा»ौउ ियरि ि`ौउ यगU साला॥ बिपý रूरप ˇरि कपि िग¡U »य“र । माथ ना§ पŒछि ुस भय“र॥ 3॥ कô ियगU Sयामल »ौर सरीरा । छ˜ाी रूरप ¨िररगयU बन बीरा॥ क˘िUन भŒमि कôमल पद »ामी। कवन गेUिय बिचरगयU बन Sवामी॥ 4॥ महदयल मनôगUर संयदर »ािा । सगUि दयसगU बन ुािप बािा॥ की ियगU िीनि देव मग¡U कô“र । नर नारायन की ियगU दô“र॥ 5॥

Œge¡ cale bahuri raghurŒyŒ, riṣyamµuka parbata niarŒyŒ. taha¡ raha saciva sahita sugrīvŒ, Œvata dekhi atula bala sīṁvŒ.1. ati sabhīta kaha sunu hanumŒnŒ, puruṣa jugala bala rµupa nidhŒnŒ. dhari ba¢u rµupa dekhu taiò jŒī, kahesu jŒni jiya ¡ sayana bujhŒī.2. pa¢hae bŒli hohi ò mana mailŒ, bhŒgau ¡ turata tajau ¡ yaha sailŒ. bipra rµupa dhari kapi taha ¡ gayaµu, mŒtha nŒi pµuchata asa bhayaµu.3. ko tumha syŒmala gaura sarīrŒ, chatrī rµupa phirahu bana bīrŒ. ka¢hina bhµumi komala pada gŒmī, kavana hetu bicarahu bana svŒmī.4. mṛdula manohara sundara g ŒtŒ, sahata dusaha bana Œtapa bŒtŒ. kī tumha tīni deva maha ¡ koµu, nara nŒrŒyana kī tumha doµu.5.

दô0—`» कारन िारन भव भं`न ˇरनी भार। की ियगU ु„िल भयवन पिि ली‹गU मनय` ुविार॥ 1॥

jaga kŒrana tŒrana bhava bhañjana dharanī bhŒra, kī tumha akhila bhuvana pati līnha manuja avatŒra.1.

चौ0—कôसलेस दसरथ केर `ा० । गUम पििय बचन मानि बन ुा०॥ नाम राम लछिमन दô'U भार्§ । सं» नारि सयकयरमारि सयगUार्§॥ 1॥ ुापन चरिि कगUा गUम »ार्§ । कगUगयU बिपý नि` कथा बयÛार्§॥ 2॥ पýभय पगिUचानि परेU'U »गिU चरना । सô सय„ 'Uमा `ा§ न¤गU बरना॥ पयलकिि िन मय„ ुाव न बचना । दे„ि Lरचिर बेा कार रचना॥ 3॥ पयनि ˇीर`य ˇरि ुSियिि की‹गUी । गUरा NUदय¡ नि` नाथगिU ची‹गUी॥ मôर ‹या'U माउ पŒछा सा§Z । ियगU पŒछगयU कस नर की ना§Z॥ 4॥ िब माया बस ¨िरर'¡U भयलाना । िा िे माउ नगिंU पýभय पगिUचाना॥ 5॥

kosalesa dasaratha ke jŒe, hama pitu bacana mŒni bana Œe. nŒma rŒma lachimana dou bhŒī, saṅga nŒri sukumŒri suhŒī.1. ihŒ¡ harī nisicara baidehī, bipra phirahi ò hama khojata tehī. Œpana carita kahŒ hama gŒī, kahahu bipra nija kathŒ bujhŒī.2. prabhu pahicŒni pareu gahi caranŒ, so sukha umŒ jŒi nahi ò baranŒ. pulakita tana mukha Œva na bacanŒ, dekhata rucira beṣa kai racanŒ.3. puni dhīraju dhari astuti kīnhī, haraṣa hṛdaya ¡ nija nŒthahi cīnhī. mora nyŒu mai ò pµuchŒ sŒī ¡, tumha pµuchahu kasa nara kī nŒī ¡.4. taba mŒyŒ basa phirau ¡ bhulŒnŒ, tŒ te mai ò nahi ò prabhu pahicŒnŒ.5.

दô0—०कयर माउ मंद मôगUबस कयरंिUल NUदय ु‚यान। पयनि पýभय मôगिU बिसारेU'U दीनबंˇय भ»वान॥ 2॥

eku mai ò manda mohabasa ku¢ila hṛdaya agyŒna, puni prabhu mohi bisŒreu dīnabandhu bhagavŒna.2.

चौ0—`दपि नाथ बगयU ुव»यन मôरेउU । सेवक पýभयगिU पराU `नि भôरेउU॥ नाथ `ीव िव माया¡ मôगUा । सô निSिर§ ियगUारेU¤गU छôगUा॥ 1॥ िा पर माउ रघायबीर दôगUार्§ । `ान'¡U नगिंU कछयU भ`न 'Uपार्§॥ सेवक सयि पिि मािय भरôसेउ । रगU§ ुसôच बन§ पýभय पôसेउ॥ 2॥ ुस कगिU परेU'U चरन ुकयरलार्§ । नि` िनय पý»ंिU पýीिि 'Uर छार्§॥ िब रघायपिि 'U˘Uा§ 'Uर लावा । नि` लôचन `ल सीउचि `य˙‚Uावा॥ 3॥ सयनय कपि `िय¡ मानसि `नि “रना । िाउ मम पिýय लछिमन िे दŒना॥ समदरसी मôगिU कगU सब कô“र । सेवक पिýय ुन‹य»िि सô“र॥ 4॥

jadapi nŒtha bahu avaguna more ¡, sevaka prabhuhi parai jani bhore ¡ . nŒtha jīva tava mŒyŒ ¡ mohŒ, so nistarai tumhŒrehi ò chohŒ.1. tŒ para mai ò raghubīra dohŒī, jŒnau ¡ nahi ò kachu bhajana upŒī. sevaka suta pati mŒtu bharose¡, rahai asoca banai prabhu pose ¡.2. asa kahi pareu carana akulŒī, nija tanu praga¢i prīti ura chŒī. taba raghupati u¢hŒi ura lŒvŒ, nija locana jala sīñci juRŒvŒ.3. sunu kapi jiya ¡ mŒnasi jani µ unŒ, tai ò mama priya lachimana te dµunŒ. samadarasī mohi kaha saba koµu, sevaka priya ananyagati soµu.4.

दô0—सô ुन‹य `ाकेउर ुसि मिि न ंUर§ गUनयमंि। माउ सेवक सचराचर रूरप Sवामि भ»वंि॥ 3॥

so ananya jŒke ¡ asi mati na ¢arai hanumanta, maiò sevaka sacarŒcara rµupa svŒmi bhagavanta.3.

चौ0—दे„ि पवनसयि पिि ुनयकŒरला । NUदय¡ गUरा बीिी सब सŒला॥ नाथ साल पर कपिपिि रगUर्§ । सô सय»ýीव दास िव ुगUर्§॥ 1॥ िेगिU सन नाथ मय˜ाी की`े । दीन `ानि िेगिU ुभय करी`े॥ सô सीिा कर „ô` करा§गिU । `ग¡U िग¡U मरकंU कôंिU प˘Uा§गिU॥ 2॥ ०गिU बिˇि सकल कथा समयÛार्§ । लि० दयुौ `न पी˘िU चÉ‚Uार्§॥ `ब सय»ýीवं¡ राम कगय¡U दे„ा । ुििसय `‹म ˇ‹य करि ले„ा॥ 3॥ सादर मिले'U ना§ पद माथा। भेउंेU'U ुनय` सगिUि रघायनाथा॥ कपि कर मन बिचार ०गिU रीिी । करिगU¤गU बिˇि मô सन ० पýीिी॥ 4॥

dekhi pavanasuta pati anukµulŒ, hṛdaya¡ haraṣa bītī saba sµulŒ. nŒtha saila para kapipati rahaī, so sugrīva dŒsa tava ahaī.1. tehi sana nŒtha mayatrī kīje, dīna jŒni tehi abhaya karīje. so sītŒ kara khoja karŒihi, jaha ¡ taha ¡ maraka¢a ko¢i pa¢hŒihi.2. ehi bidhi sakala kathŒ samujhŒī, lie duau jana pī¢hi caRhŒī. jaba sugrīva¡ rŒma kahu¡ dekhŒ, atisaya janma dhanya kari lekhŒ.3. sŒdara mileu nŒi pada mŒthŒ, bheṁ¢eu anuja sahita raghunŒthŒ. kapi kara mana bicŒra ehi rītī, karihahi ò bidhi mo sana e prītī.4.

दô0—िब गUनयमंि 'Uभय दिसि की सब कथा सयना§। पावक सा„ी दे§ करि `ôरी पýीिि दहÉ‚Uा§॥ 4॥

taba hanumanta ubhaya disi kī saba kathŒ sunŒi, pŒvaka sŒkhī dei kari jorī prīti dṛRhŒi.4.

चौ0—की‹िगU पýीिि कछयU बीच न रा„ा । लछिमन राम चरिि सब भाा॥ कगU सय»ýीव नयन भरि बारी । मिलिगिU नाथ मिथिलेसकयरमारी॥ 1॥ मं˜िा‹गU सगिUि §गUा¡ ०क बारा । बा˘U रगेU'¡U माउ करि बिचारा॥ »»न पंथ दे„ी माउ `ािा। परबस परी बगयUि बिलपािा॥ 2॥ राम राम गUा राम पयकारी । गUमगिU दे„ि दी‹गेU'U पंU ˙Uारी॥ मा»ा राम ियरि िे¤गU दी‹गUा । पंU 'Uर ला§ सôच ुिि की‹गUा॥ 3॥ कगU सय»ýीव सयनगयU रघायबीरा । ि`गयU सôच मन ुानगयU ˇीरा॥ सब पýकार करिगU'¡U सेवकार्§ । `ेगिU बिˇि मिलिगिU `ानकी ुार्§॥ 4॥

kīnhi prīti kachu bīca na rŒkhŒ, lachimana rŒma carita saba bhŒṣŒ. kaha sugrīva nayana bhari bŒrī, milihi nŒtha mithilesakumŒrī.1. mantrinha sahita ihŒ ¡ eka bŒrŒ, b ai¢ha raheu ¡ mai ò karata bicŒrŒ. gagana pantha dekhī mai ò jŒtŒ, parabasa parī bahuta bilapŒtŒ.2. rŒma rŒma hŒ rŒma pukŒrī, hamahi dekhi dīnheu pa¢a ḍŒrī. mŒgŒ rŒma turata tehi ò dīnhŒ, pa¢a ura lŒi soca ati kīnhŒ.3. kaha sugrīva sunahu raghubīrŒ, tajahu soca mana Œnahu dhīrŒ. saba prakŒra karihau ¡ sevakŒī, jehi bidhi milihi jŒnakī Œī.4.

दô0—स„ा बचन सयनि गUरो कहरपा¤सˇय बलसीउव। कारन कवन बसगयU बन मôगिU कगUगयU सय»ýीव॥ 5॥

sakhŒ bacana suni haraṣe kṛpŒsindhu balasīṁva, kŒrana kavana basahu bana mohi kahahu sugrīva.5.

चौ0—नाथ बालि ुL र माउ mौ भार्§ । पýीिि रगUी कछयU बरनि न `ार्§॥ मय सयि मायावी िेगिU ना“¡र । ुावा सô पýभय गUमरेउU »ा“¡र॥ 1॥ ुर्ˇ रािि पयर mार पयकारा । बाली रिपय बल सगाU न पारा॥ ˇावा बालि दे„ि सô भा»ा। माउ पयनि »य'¡U बंˇय सं¡» ला»ा॥ 2॥ »िरिबर »यगUा¡ पा˘U सô `ार्§ । िब बालीउ मôगिU कगUा बयÛार्§॥ परि„ेसय मôगिU ०क प„वारा । न¤गU ुावौउ िब `ानेसय मारा॥ 3॥ मास दिवस िग¡U रगेU'¡U „रारी । निसरी Lरˇिर ˇार िग¡U भारी॥ बालि गUिेसि मôगिU मारिगिU ुार्§ । सिला दे§ िग¡U चले'¡U परार्§॥ 4॥ मं˜िा‹गU पयर दे„ा बिनय सा§Z । दी‹गेU'U मôगिU रा` बरिुा§Z॥ बाली िागिU मारि »हगU ुावा । दे„ि मôगिU `िय¡ भेद बÉ‚Uावा॥ 5॥ रिपय सम मôगिU मारेUसि ुिि भारी । गUरि ली‹गेUसि सर्बसय ुLर नारी॥ िाकेउर भय रघायबीर कहरपाला । सकल भयवन माउ ¨िररेU'¡U बिगUाला॥ 6॥ सयनि सेवक दय„ दीनदयाला । ¨ररकि 'U˘Uीउ mा भय`ा बिसाला॥ 7॥

nŒtha bŒli aru mai ò dvau bhŒī, prīti rahī kachu barani na jŒī. maya suta mŒyŒvī tehi nŒµu ¡ , ŒvŒ so prabhu hamare ¡ gŒµu ¡ .1. ardha rŒti pura dvŒra pukŒrŒ, bŒlī ripu bala sahai na pŒrŒ. dhŒvŒ bŒli dekhi so bhŒgŒ, mai ò puni gayau¡ bandhu sa ¡ga lŒgŒ.2. giribara guhŒ¡ pai¢ha so jŒī, taba bŒlī ¡ mohi kahŒ bujhŒī. parikhesu mohi eka pakhavŒrŒ, nahiò Œvau ¡ taba jŒnesu mŒrŒ.3. mŒsa divasa taha¡ raheu¡ kharŒrī, nisarī rudhira dhŒra taha ¡ bhŒrī. bŒli hatesi mohi mŒrihi Œī, silŒ dei taha ¡ caleu ¡ parŒī.4. mantrinha pura dekhŒ binu sŒī ¡, dīnheu mohi rŒja bariŒī ¡. bŒlī tŒhi mŒri gṛha ŒvŒ, dekhi mohi jiya ¡ bheda baRhŒvŒ.5. ripu sama mohi mŒresi ati bhŒrī, hari līnhesi sarbasu aru nŒrī. tŒke¡ bhaya raghubīra kṛpŒlŒ, sakala bhuvana mai ò phireu ¡ bihŒlŒ.6. ihŒ¡ sŒpa basa Œvata nŒhī ¡, tadapi sabhīta rahau ¡ mana mŒhī ¡. suni sevaka dukha dīnadayŒlŒ, pharaki uthī ¡ dvai bhujŒ bisŒlŒ.7.

दô0—सयनय सय»ýीव मारिगU'¡U बालिगिU ०क¤गU बान। बýrा् Lर…ý सरना»ि »०¡ न 'UबरिगिंU पýान॥ 6॥

sunu sugrīva mŒrihau ¡ bŒlihi ekahi ò bŒna, brahma rudra saranŒgata gae ¡ na ubarihi ò prŒna.6.

दô0—कगU बाली सयनय भीLर पिýय समदरसी रघायनाथ। `ौउ कदाचि मôगिU मार¤गU िौ पयनि गô'¡U सनाथ॥ 7॥

kaha bŒlī sunu bhīru priya samadarasī raghunŒtha, jau¡ kadŒci mohi mŒrahi ò tau puni hou ¡ sanŒtha.7.

चौ0—ुस कगिU चला मगUा ुभिमानी। िहन समान सय»ýीवगिU `ानी॥ भिरेU 'Uभौ बाली ुिि िर्`ा । मय˘िUका मारि मगUाˇयनि »र्`ा॥ 1॥ िब सय»ýीव बिकल गUô§भा»ा। मयCि्U पýगUार ब ाý सम ला»ा॥ माउ `ô कगUा रघायबीर कहरपाला । बंˇय न गUô§ मôर यगU काला॥ 2॥ ०करूरप ियगU भýािा दô“र । िेगिU भýम िेउ न¤गU मारेU'¡U सô“र॥ कर परसा सय»ýीव सरीरा । िनय भा कयरलिस »र्§ सब पीरा॥ 3॥ मेली कंर˘U सयमन कार माला। प˘Uवा पयनि बल दे§ बिसाला॥ पयनि नाना बिˇि भर्§ लरार्§ । बिंUप ुôंU दे„¤गU रघायरार्§॥ 4॥

asa kahi calŒ mahŒ abhimŒnī, tṛna samŒna sugrīvahi jŒnī. bhire ubhau bŒlī ati tarjŒ, mu¢hikŒ mŒri mahŒdhuni garjŒ.1. taba sugrīva bikala hoi bhŒgŒ, muṣ¢i prahŒra bajra sama lŒgŒ. maiò jo kahŒ raghubīra kṛpŒlŒ, bandhu na hoi mora yaha kŒlŒ.2. ekarµupa tumha bhrŒtŒ doµu, tehi bhrama te ¡ nahi ò mŒreu ¡ soµu. kara parasŒ sugrīva sarīrŒ, tanu bhŒ kulisa gaī saba pīrŒ.3. melī kaṁ¢ha sumana kai mŒlŒ, pa¢havŒ puni bala dei bisŒlŒ. puni nŒnŒ bidhi bhaī larŒī, bi¢apa o¢a dekhahi ò raghurŒī.4.

दô0—बगयU छल बल सय»ýीव कर गिय¡ गUारा भय मानि। मारा बालि राम िब NUदय माÛा सर िानि॥ 8॥

bahu chala bala sugrīva kara hiya ¡ hŒrŒ bhaya mŒni, mŒrŒ bŒli rŒma taba hṛdaya mŒjha sara tŒni.8.

चौ0—परा बिकल मगिU सर केर ला»ेउ । पयनि 'U˘िU बा˘U दे„ि पýभय ुा»ेउ॥ Sयाम »ाि सिर `ंUा बना०¡ । ुLरन नयन सर चाप चÉ‚Uा०¡॥ 1॥ पयनि पयनि चिि§ चरन चिि दी‹गUा । सय¨रल `‹म माना पýभय ची‹गUा॥ NUदय¡ पýीिि मय„ बचन क˘Uôरा । बôला चिि§ राम की ुôरा॥ 2॥ ˇर्म गेUिय ुविरेUगयU »ôसा§Z । मारेUगयU मôगिU Žयाˇ की ना§Z॥ माउ बारी सय»ýीव पिुारा । ुव»यन कवन नाथ मôगिU मारा॥ 3॥ ुनय` बˇŒ भ»िनी सयि नारी । सयनय स˘U क‹या सम ० चारी॥ मŒÉ‚U िôगिU ुििसय ुभिमाना। नारि सि„ावन करसि न काना॥ मम भय` बल ुाŸिाि िेगिU `ानी। मारा चगUसि ुˇम ुभिमानी॥ 5॥

722 * ŚR’ RMACARITAMNASA* parŒ bikala mahi sara ke lŒge ¡, puni u¢hi bai¢ha dekhi prabhu Œge ¡. syŒma gŒta sira ja¢Œ banŒe¡, aruna nayana sara cŒpa caRhŒe ¡.1. puni puni citai carana cita dīnhŒ, suphala janma mŒnŒ prabhu cīnhŒ. hṛdaya¡ prīti mukha bacana ka¢horŒ, bolŒ citai rŒma kī orŒ.2. dharma hetu avatarehu gosŒī¡, mŒrehu mohi byŒdha kī nŒī ¡. mai ò bairī sugrīva piŒrŒ, avaguna kavana nŒtha mohi mŒrŒ.3. anuja badhµu bhaginī suta nŒrī, sunu sa¢ha kanyŒ sama e cŒrī. inhahi kudṛṣ¢i bilokai joī, tŒhi badhe ¡ kachu pŒpa na hoī.4. mµuRha tohi atisaya abhimŒnŒ, nŒri sikhŒvana karasi na kŒnŒ. mama bhuja bala Œśrita tehi jŒnī, mŒrŒ cahasi adhama abhimŒnī.5.

दô0—सयनगयU राम Sवामी सन चल न चाियरी मôरि। पýभय ु`ग¡ŒU माउ पापी ुंिकाल »िि िôरि॥ 9॥

sunahu rŒma svŒmī sana cala na cŒturī mori, prabhu ajahµu ¡ mai ò pŒpī antakŒla gati tori.9. “Listen, RŒma: my shrewdness cannot avail against my master. But, my lord, am

चौ0—सयनि राम ुिि कôमल बानी । बालि सीस परसे'U नि` पानी॥ ुचल करौउ िनय रा„गयU पýाना । बालि कगUा सयनय कहरपानिˇाना॥ 1॥ `‹म `‹म मयनि `िनय करागUीउ । ुंि राम कगिU ुावि नागUीउ॥ `ासय नाम बल संकर कासी । देि सबगिU सम »िि ुबिनासी॥ 2॥ मम लôचन »ôचर सô§ ुावा । बगयUरि कि पýभय ुस बनिगिU बनावा॥ 3॥

sunata rŒma ati komala bŒnī, bŒli sīsa paraseu nija pŒnī. acala karau ¡ tanu rŒkhahu prŒnŒ, bŒli kahŒ sunu kṛpŒnidhŒnŒ.1. janma janma muni jatanu karŒhī¡, anta rŒma kahi Œvata nŒhī ¡. jŒsu nŒma bala saṅkara kŒsī, deta sabahi sama gati abinŒsī.2. mama locana gocara soi ŒvŒ, bahuri ki prabhu asa banihi banŒvŒ.3.

छं0—सô नयन »ôचर `ासय »यन निि नेिि कगिU Ÿायिि »ावगUीउ। `ििि पवन मन »ô निरस करि मयनि Šयान कबगय¡Uक पावगUीउ॥ मôगिU `ानि ुिि ुभिमान बस पýभय कगेU'U रा„य सरीरगUी। ुस कवन स˘U गU˘िU कांिU सयरिLर बारि करिगि बबŒरगUी॥ 1॥ ुब नाथ करि कLरना बिलôकगयU देगयU `ô बर मा»“¡र। `ेगिंU `ôनि `‹माउ कर्म बस िग¡U राम पद ुनयरा»“¡र॥ यगU िनय मम सम बिनय बल क¸यानपýद पýभय ली`ि०े। »गिU बा¡गU सयर नर नागU ुापन दास ुं»द की`ि०े॥ 2॥

Chaṁ.: so nayana gocara jŒsu guna nita neti kahi śruti gŒvahī ¡, jiti pavana mana go nirasa kari muni dhyŒna kabahu¡ ka pŒvahī¡. mohi jŒni ati abhimŒna basa prabhu kaheu rŒkhu sarīrahī, asa kavana sa¢ha ha¢hi kŒ¢i surataru bŒri karihi babµurahī.1. aba nŒtha kari karunŒ bilokahu dehu jo bara mŒgaµu ¡, jehi ò joni janmau ¡ karma basa taha ¡ rŒma pada anurŒgaµu ¡. yaha tanaya mama sama binaya bala kalyŒnaprada prabhu lījiai, gahi bŒ ¡ha sura nara nŒha Œpana dŒsa aṅgada kījiai.2.

दô0—राम चरन दहÉ‚U पýीिि करि बालि की‹गU िनय ˆया»। सयमन माल `िमि कंर˘U िे »िरि न `ान§ ना»॥ 10॥

rŒma carana dṛRha prīti kari bŒli kīnha tanu tyŒga, sumana mŒla jimi kaṁ¢ha te girata na jŒnai nŒga.10.

चौ0—राम बालि नि` ˇाम प˘Uावा । न»र लô» सब Žयाकयरल ˇावा॥ नाना बिˇि बिलाप कर िारा । छŒUंेU केरस न देगU स¡भारा॥ 1॥ िारा बिकल दे„ि रघायराया । दी‹गU ‚यान गUरि ली‹गUी माया॥ छििि `ल पावक »»न समीरा । पंच रचिि ुिि ुˇम सरीरा॥ 2॥ पý»ंU सô िनय िव ुा»ेउ सôवा । `ीव निˆय केरगिU ल»ि ियगU रôवा॥ 'Uप`ा ‚यान चरन िब ला»ी। ली‹गेUसि परम भ»िि बर मा»ी॥ 3॥ 'Uमा दाLर `ôािि की ना§Z । सबगिU नचावि रामय »ôसा§Z॥ िब सय»ýीवगिU ुायसय दी‹गUा । महिक कर्म बिˇिवि सब की‹गUा॥ 4॥ राम कगUा ुनय`गिU समयÛार्§ । रा` देगयU सय»ýीवगिU `ार्§॥ रघायपिि चरन ना§ करि माथा। चले सकल पýेरिि रघायनाथा॥ 5॥

rŒma bŒli nija dhŒma pa¢hŒvŒ, nagara loga saba byŒkula dhŒvŒ. nŒnŒ bidhi bilŒpa kara tŒrŒ, chµu¢e kesa na deha sa ¡bhŒrŒ.1. tŒrŒ bikala dekhi raghurŒyŒ, dīnha gyŒna hari līnhī mŒyŒ. chiti jala pŒvaka gagana samīrŒ, pañca racita ati adhama sarīrŒ.2. praga¢a so tanu tava Œge ¡ sovŒ, jīva nitya kehi lagi tumha rovŒ. upajŒ gyŒna carana taba lŒgī, līnhesi parama bhagati bara mŒgī.3. umŒ dŒru joṣita kī nŒī ¡, sabahi nacŒvata rŒmu gosŒī ¡. taba sugrīvahi Œyasu dīnhŒ, mṛtaka karma bidhivata saba kīnhŒ.4. rŒma kahŒ anujahi samujhŒī, rŒja dehu sugrīvahi jŒī. raghupati carana nŒi kari mŒthŒ, cale sakala prerita raghunŒthŒ.5.

दô0—लछिमन ियरि बôला० पयर`न बिपý समा`। रा`य दी‹गU सय»ýीव कग¡U ुं»द कग¡U `यबरा`॥ 11॥

lachimana turata bolŒe purajana bipra samŒja, rŒju dīnha sugrīva kaha ¡ aṅgada kaha ¡ jubarŒja.11.

चौ0—'Uमा राम सम गिUि `» मागUीउ । »यLर पििय मािय बंˇय पýभय नागUीउ॥ सयर नर मयनि सब कार यगU रीिी । Sवारथ ला»ि करगिंU सब पýीिी॥ 1॥ बालि ˜ास Žयाकयरल दिन रािी । िन बगयU बýन ¤चिा¡ `र छािी॥ सô§ सय»ýीव की‹गU कपिरा“र । ुिि कहरपाल रघायबीर सयभा“र॥ 2॥ `ानिगŒ¡U ुस पýभय परिगUरगUीउ । कागेU न बिपिि `ाल नर परगUीउ॥ पयनि सय»ýीवगिU ली‹गU बôलार्§ । बगयU पýकार नहपनीिि सि„ार्§॥ 3॥ कगU पýभय सयनय सय»ýीव गUरीसा । पयर न `ा'¡U दस चारि बरीसा॥ »ि »ýीाम बरा रििय ुार्§ । रगिUगU'¡U निकंU साल पर छार्§॥ 4॥ ुं»द सगिUि करगयU ियगU रा`Œ । संिि NUदय¡ ˇरेUगयU मम का`Œ॥ `ब सय»ýीव भवन ¨िररि ुा० । रामय पýबरान »िरि पर छा०॥ 5॥

umŒ rŒma sama hita jaga mŒhī ¡, guru pitu mŒtu bandhu prabhu nŒhī ¡. sura nara muni saba kai yaha rītī, svŒratha lŒgi karahi ò saba prītī.1. bŒli trŒsa byŒkula dina rŒtī, tana bahu brana cintŒ ¡ jara chŒtī. soi sugrīva kīnha kapirŒµu, ati kṛpŒla raghubīra subhŒµu.2. jŒnatahµu¡ asa prabhu pariharahī¡, kŒhe na bipati jŒla nara parahī ¡. puni sugrīvahi līnha bolŒī, bahu prakŒra nṛpanīti sikhŒī.3. kaha prabhu sunu sugrīva harīsŒ, pura na jŒu ¡ dasa cŒri barīsŒ. gata grīṣama baraṣŒ ritu Œī, rahihau ¡ nika¢a saila para chŒī.4. aṅgada sahita karahu tumha rŒjµu, santata hṛdaya ¡ dharehu mama kŒjµu. jaba sugrīva bhavana phiri Œe, rŒmu prabaraṣana giri para chŒe.5.

दô0—पýथमगिंU देव‹गU »िरि »यगUा रा„े'U Lरचिर बना§। राम कहरपानिˇि कछयU दिन बास करगिंU»े ुा§॥ 12॥

726 * ŚR’ RMACARITAMNASA* prathamahiò devanha giri guhŒ rŒkheu rucira banŒi, rŒma kṛpŒnidhi kachu dina bŒsa karahiṅge Œi.12.

चौ0—सयंदर बन कयरसयमिि ुििसôभा । »यं`ि मˇयप निकर मˇय लôभा॥ कंरद मŒल ¨रल प˜ा सयगUा० । भ० बगयUि `ब िे पýभय ुा०॥ 1॥ दे„ि मनôगUर साल ुनŒपा । रगेU िग¡U ुनय` सगिUि सयरभŒपा॥ मˇयकर „» मह» िनय ˇरि देवा । कर¤गU सि् मयनि पýभय कार सेवा॥ 2॥ मं»लरूरप भय'U बन िब िे । की‹गU निवास रमापिि `ब िे॥ ¨रंिUक सिला ुिि सयभý सयगUार्§ । सय„ ुासीन िगUा¡ mौ भार्§॥ 3॥ कगUि ुनय` सन कथा ुनेका । भ»िि बिरिि नहपनीिि बिबेका॥ बरा काल मेघा नभ छा० । »र`ि ला»ि परम सयगUा०॥ 4॥

sundara bana kusumita ati sobhŒ, guñjata madhupa nikara madhu lobhŒ. kanda mµula phala patra suhŒe, bhae bahuta jaba te prabhu Œe.1. dekhi manohara saila anµupŒ, rahe taha¡ anuja sahita surabhµupŒ. madhukara khaga mṛga tanu dharidevŒ, karahiò siddha muni prabhu kai sevŒ.2. maṅgalarµupa bhayau bana taba te, kīnha nivŒsa ramŒpati jaba te. pha¢ika silŒ ati subhra suhŒī, sukha Œsīna tahŒ ¡ dvau bhŒī.3. kahata anuja sana kathŒ anekŒ, bhagati birati nṛpanīti bibekŒ. baraṣŒ kŒla megha nabha chŒe, garajata lŒgata parama suhŒe.4.

दô0—लछिमन दे„य मôर »न नाचि बारिद पे„ि। »हगUी बिरिि रि गUरा `स बिcनय भ»ि कगय¡U दे„ि॥ 13॥

lachimana dekhu mora gana nŒcata bŒrida pekhi, gṛhī birati rata haraṣa jasa biṣnu bhagata kahu ¡ dekhi.13.

चौ0—घान घामं˙U नभ »र`ि घाôरा । पिýया गUीन ˙Uरपि मन मôरा॥ दामिनि दमक रगU न घान मागUीउ । „ल कार पýीिि `था थिर नागUीउ॥ 1॥ बरा¤गU `लद भŒमि निुरा०¡ । `था नव¤गU बयˇ बिlा पा०¡॥ बŒ¡द ुघाि सगUगिंU »िरि कारसेउ । „ल केर बचन संि सगU `ासेउ॥ 2॥ छयU…ý नदीउ भरि चलीउ िôरार्§ । `स थôरेगय¡U ˇन „ल §िरार्§॥ भŒमि परि भा ÉUाबर पानी । `नय `ीवगिU माया लपंUानी॥ 3॥ समिंिU समिंिU `ल भर¤गU िलावा । `िमि सद»यन स”ान प¤ंगU ुावा॥ सरििा `ल `लनिˇि मगय¡U `ार्§ । गUô§ ुचल `िमि `िव गUरि पार्§॥ 4॥

ghana ghamaṁḍa nabha garajataghorŒ, priyŒ hīna darapata mana morŒ. dŒmini damaka raha na ghana mŒhī¡, khala kai priti jathŒ thira nŒhī ¡.1. baraṣahiò jalada bhµumi niarŒe ¡ , jathŒ navahi ò budha bidyŒ pŒe ¡. bµu¡ da aghŒta sahahi ò giri kaise¡, khala ke bacana santa saha jaise ¡.2. chudra nadī ¡ bhari calī ¡ torŒī, jasa thorehu ¡ dhana khala itarŒī. bhµumi parata bhŒ ḍhŒbara pŒnī, janu jīvahi mŒyŒ lapa¢Œnī.3. sami¢i sami¢i jala bharahi ò talŒvŒ, jimi sadaguna sajjana pahi ò ŒvŒ. saritŒ jala jalanidhi mahu ¡ jŒī, hoi acala jimi jiva hari pŒī.4.

दô0—गUरिि भŒमि िहन संकयरल समयÛिा पर¤गU नगिंU पंथ। `िमि पा„ं˙U बाद िेउ »यŒि गUô¤गU सद»ýंथ॥ 14॥

harita bhµumi tṛna saṅkula samujhi parahi ò nahiò pantha, jimi pŒkhaṁḍa bŒda te ¡ gupta hohi ò sadagrantha.14.

चौ0—दादयर U ˇयनि चगय दिसा सयगUार्§ । बेद पÉ‚U¤गU `नय बंयU समयदार्§॥ नव प„व भ० बिंUप ुनेका । साˇक मन `स मिलेउ बिबेका॥ 1॥ ुर्कर `वास पाि बिनय भय“र । `स सयरा` „ल 'Ulम »य“र॥ „ô`ि किगय¡U मिल§ न¤गU ˇŒरी । कर§ कýरôˇ `िमि ˇरमगिU दŒरी॥ 2॥ ससि संपóा सôगU मगिU कारसी । 'Uपकारी कार संपिि `ासी॥ निसि िम घान „lôि बिरा`ा । `नय दंभि‹गU कर मिला समा`ा॥ 3॥ मगUाबहCि्U चलि ¨ŒरंिU किुारीउ । `िमि सयिं˜ा भ०¡ बि»र¤गU नारीं॥ कहराी निराव¤गU चियर किसाना । `िमि बयˇ ि`¤गU मôगU मद माना॥ 4॥ दे„िुि चकýरबाक „» नागUीउ । कलिगिU पा§ `िमि ˇर्म परागUीउ॥ “रार बरा§ िहन न¤गU `ामा। `िमि गUरि`न गिUय¡ 'Uप` न कामा॥ 5॥ बिबिˇ `ंिय संकयरल मगिU भýा`ा । पý`ा बाÉ‚U `िमि पा§ सयरा`ा॥ `ग¡U िग¡U रगेU पथिक थकि नाना । `िमि §ं…िýय »न 'Uप`ेउ ‚याना॥ 6॥

728 * ŚR’ RMACARITAMNASA* dŒdura dhuni cahu disŒ suhŒī, beda paRhahi ò janu ba¢u samudŒī. nava pallava bhae bi¢apa anekŒ, sŒdhaka mana jasa mile ¡ bibekŒ.1. arka javŒsa pŒta binu bhayaµu, jasa surŒja khala udyama gayaµu. khojata katahu¡ milai nahiò dhµurī, karai krodha jimi dharamahi dµurī.2. sasi sampanna soha mahi kaisī, upakŒrī kai sampati jaisī. nisi tama ghana khadyota birŒjŒ, janu dambhinha kara milŒ samŒjŒ.3. mahŒbṛṣ¢i cali phµu¢i kiŒrī ¡, jimi sutantra bhae ¡ bigarahi ò nŒrī ¡. kṛṣī nirŒvahi ò catura kisŒnŒ, jimi budha tajahi ò moha mada mŒnŒ.4. dekhiata cakrabŒka khaga nŒhī ¡, kalihi pŒi jimi dharma parŒhī ¡. µuṣara baraṣai tṛna nahi ò jŒmŒ, jimi harijana hiya ¡ upaja na kŒmŒ.5. bibidha jantu saṅkula mahi bhrŒjŒ, prajŒ bŒRha jimi pŒi surŒjŒ. jaha¡ taha¡ rahe pathika thaki nŒnŒ, jimi indriya gana upaje ¡ gyŒnŒ.6.

दô0—कबगय¡U पýबल बगU माLरि `ग¡U िग¡U मेघा बिला¤गU। `िमि कपŒि केर 'Uप`ेउ कयरल स्र्म नसा¤गU ॥ 15 (क)॥ कबगय¡U दिवस मग¡U निबि˙‚U िम कबगय¡Uक पý»ंU पिं»। बिनस§ 'Uप`§ ‚यान `िमि पा§ कयरसं» सयसं»॥ 15 („)॥

kabahu¡ prabala baha mŒruta jaha ¡ t a h a¡ megha bilŒhi ò, jimi kapµuta ke upaje ¡ kula saddharma nasŒhi ò.15(A). kabahu¡ divasa maha¡ nibiRa tama kabahu¡ ka praga¢a pataṅga, binasai upajai gyŒna jimi pŒi kusaṅga susaṅga.15(B).

चौ0—बरा बि»ि सरद रििय ुार्§ । लछिमन दे„गयU परम सयगUार्§॥ ¨Œरलेउ कास सकल मगिU छार्§ । `नय बरा¡ कहरि पý»ंU बयÉ‚Uार्§॥ 1॥ 'Uदिि ु»Sिि पंथ `ल सôा । `िमि लôभगिU सôा§ संिôा॥ सरििा सर निर्मल `ल सôगUा । संि NUदय `स »ि मद मôगUा॥ 2॥ रस रस सŒ„ सरिि सर पानी । ममिा ˆया» कर¤गU `िमि ‚यानी॥ `ानि सरद रििय „ं`न ुा० । पा§ समय `िमि सयकहरि सयगUा०॥ 3॥ पंक न रेUनय सôगU ुसि ˇरनी । नीिि निपयन नहप कार `सि करनी॥ `ल संकôच बिकल भ§¡ मीना ।ुबयˇ कयरंUयंबी `िमि ˇनगUीना॥ 4॥ बिनय घान निर्मल सôगU ुकासा । गUरि`न §व परिगUरि सब ुासा॥ कग¡यU कगय¡U बहCि्U सारदी थôरी । कô'U ०क पाव भ»िि `िमि मôरी॥ 5॥

baraṣŒ bigata sarada ritu Œī, lachimana dekhahu parama suhŒī. phule¡ kŒsa sakala mahi chŒī, janu baraṣŒ ¡ kṛta praga¢a buRhŒī.1. udita agasti pantha jala soṣŒ, jimi lobhahi soṣai santoṣŒ. saritŒ sara nirmala jala sohŒ, santa hṛdaya jasa gata mada mohŒ.2. rasa rasa sµukha sarita sara pŒnī, mamatŒ tyŒga karahi ò jimi gyŒnī. jŒni sarada ritu khañjana Œe, pŒi samaya jimi sukṛta suhŒe.3. paṅka na renu soha asi dharanī, nīti nipuna nṛpa kai jasi karanī. jala saṅkoca bikala bhai ò mīnŒ, abudha ku¢umbī jimi dhanahīnŒ.4. binu ghana nirmala soha akŒsŒ, harijana iva parihari saba ŒsŒ. kahu¡ kahu ¡ bṛṣ¢i sŒradī thorī, kou eka pŒva bhagati jimi morī.5.

दô0—चले गUराि ि`ि न»र नहप िापस बनिक भि„ारि। `िमि गUरि भ»िि पा§ Ÿाम ि`¤गU ुाŸामी चारि॥ 16॥

cale haraṣi taji nagara nṛpa tŒpasa banika bhikhŒri, jimi hari bhagati pŒi śrama tajahi ò Œśramī cŒri.16.

चौ0—सय„ी मीन `े नीर ु»ाˇा । `िमि गUरि सरन न ०क'U बाˇा॥ ¨Œरलेउ कमल सôगU सर कारसा । नि»र्यन बýrा् स»यन भ०¡ `ासा॥ 1॥ »यं`ि मˇयकर मय„र ुनŒपा । सयंदर „» रव नाना रूरपा॥ चकýरबाक मन दय„ निसि पे„ी । `िमि दयर्`न पर संपिि दे„ी॥ 2॥ चािक रंUि िहा ुिि ुôगUी। `िमि सय„ लगU§ न संकर…ýôगUी॥ सरदािप निसि ससि ुपगUरर्§ । संि दरस `िमि पािक ंUरर्§॥ 3॥ दे„ि §ंदय चकôर समयदार्§ । चििव¤गU `िमि गUरि`न गUरि पार्§॥ मसक दंस बीिे गिUम ˜ासा। `िमि mि` …ýôगU कि०¡ कयरल नासा॥ 4॥

sukhī mīna je nīra agŒdhŒ, jimi hari sarana na ekau bŒdhŒ. phµule¡ kamala soha sara kaisŒ, nirguna brahma saguna bhae ¡ jaisŒ.1. guñjata madhukara mukhara anµupŒ, sundara khaga rava nŒnŒ rµupŒ. cakrabŒka mana dukha nisi pekhī, jimi durjana para sampati dekhī.2. cŒtaka ra¢ata tṛṣŒ ati ohī, jimi sukha lahai na saṅkaradrohī. saradŒtapa nisi sasi apaharaī, santa darasa jimi pŒtaka ¢araī.3. dekhi indu cakora samudŒī, citavahiò jimi harijana hari pŒī. masaka daṁsa bīte hima trŒsŒ, jimi dvija dr oha kie ¡ kula nŒsŒ.4.

दô0—भŒमि `ीव संकयरल रगेU »० सरद रििय पा§। सद»यर मिलेउ `ा¤गU `िमि संसय भýम समयदा§॥ 17॥

bhµumi jīva saṅkula rahe gae sarada ritu pŒi, sadagura mile ¡ jŒhi ò jimi saṁsaya bhrama samudŒi.17.

चौ0—बरा »ि निर्मल रििय ुार्§ । सयˇि न िाि सीिा कार पार्§॥ ०क बार कारसेगय¡U सयˇि `ानौउ । कालगयU `ीिि निमिा मगUय¡ ुानौउ॥ 1॥ किगय¡U रगU'U `ौउ `ीविि गUôर्§ । िाि `िन करि ुान'¡U सôर्§॥ सय»ýीवगय¡U सयˇि मôरि बिसारी । पावा रा` कôस पयर नारी॥ 2॥ `े¤गU सायक मारा माउ बाली । िे¤गU सर गUिौउ मŒÉ‚U कग¡U काली॥ `ासय कहरपा¡ छŒUंU¤गU मद मôगUा । िा कगय¡ 'Uमा कि सपनेगय¡U कôगUा॥ 3॥ `ानगिंU यगU चरि˜ा मयनि ‚यानी । `ि‹गU रघायबीर चरन रिि मानी॥ लछिमन कýरôˇवंि पýभय `ाना। ˇनया चÉ‚Uा§ »गेU कर बाना॥ 4॥

baraṣŒ gata nirmala ritu Œī, sudhi na tŒta sītŒ kai pŒī. eka bŒra kaisehu¡ sudhi jŒnau ¡ , kŒlahu jīti nimiṣa mahu ¡ Œnau ¡ .1. katahu¡ rahau jau ¡ jīvati hoī, tŒta jatana kari Œnau ¡ soī. sugrīvahu¡ sudhi mori bisŒrī, pŒvŒ rŒja kosa pura nŒrī.2. jehiò sŒyaka mŒrŒ mai ò bŒlī, tehi ò sara hatau ¡ mµuRha kaha ¡ kŒlī. jŒsu kṛpŒ¡ chµu¢ahi ò mada mohŒ, tŒ kahu ¡ umŒ ki sapanehu ¡ kohŒ.3. jŒnahiò yaha caritra muni gyŒnī, jinha raghubīra carana rati mŒnī. lachimana krodhavanta prabhu jŒnŒ, dhanuṣa caRhŒi gahe kara bŒnŒ.4.

दô0—िब ुनय`गिU समयÛावा रघायपिि कLरना सीउव। भय दे„ा§ ला ुावगयU िाि स„ा सय»ýीव॥ 18॥

taba anujahi samujhŒvŒ raghupati karunŒ sīṁva, bhaya dekhŒi lai Œvahu tŒta sakhŒ sugrīva.18.

चौ0—§गUा¡ पवनसयि NUदय¡ बिचारा । राम का`य सय»ýीव¡ बिसारा॥ निकंU `ा§ चरन‹िगU सिLर नावा । चारिगयU बिˇि िेगिU कगिU समयÛावा॥ 1॥ सयनि सय»ýीव¡ परम भय माना । बिाय¡ मôर गUरि ली‹गेU'U ‚याना॥ ुब माLरिसयि दŒि समŒगUा । प˘UवगयU `ग¡U िग¡U बानर `ŒगUा॥ 2॥ कगUगयU पा„ मगय¡U ुाव न `ôर्§ । मôरेउU कर िा कर बˇ गUôर्§॥ िब गUनयमंि बôला० दŒिा । सब कर करि सनमान बगŒUिा॥ 3॥ भय ुLर पýीिि नीिि दे„रार्§ । चले सकल चरन‹िगU सिर नार्§॥ ०गिU ुवसर Uलछिमन पयर ुा० । कýरôˇ दे„ि `ग¡U िग¡U कपि ˇा०॥ 4॥

732 * ŚR’ RMACARITAMNASA* ihŒ¡ pavanasuta hṛdaya¡ bicŒrŒ, rŒma kŒju sugrīva ¡ bisŒrŒ. nika¢a jŒi carananhi siru nŒvŒ, cŒrihu bidhi tehi kahi samujhŒvŒ.1. suni sugrīva¡ parama bhaya m ŒnŒ, biṣaya¡ mora hari līnheu gyŒnŒ. aba mŒrutasuta dµuta samµuhŒ, pa¢havahu jaha ¡ taha ¡ bŒnara jµuhŒ.2. kahahu pŒkha mahu ¡ Œva na joī, more ¡ kara tŒ kara badha hoī. taba hanumanta bolŒe dµutŒ, saba kara kari sanamŒna bahµutŒ.3. bhaya aru prīti nīti dekharŒī, cale sakala carananhi sira nŒī. ehi avasara lachimana pura Œe, krodha dekhi jaha ¡ taha ¡ kapi dhŒe.4.

दô0—ˇनया चÉ‚Uा§ कगUा िब `ारि कर'¡U पयर छार। Žयाकयरल न»र दे„ि िब ुाय'U बालिकयरमार॥ 19॥

dhanuṣa caRhŒi kahŒ taba jŒri karau ¡ pura chŒra, byŒkula nagara dekhi taba Œyau bŒlikumŒra.19.

दô0—गUराि चले सय»ýीव िब ुं»दादि कपि साथ। रामानय` ुा»ेउ करि ुा० `ग¡U रघायनाथ॥ 20॥

haraṣi cale sugrīva taba aṅgadŒdi kapi sŒtha, rŒmŒnuja Œge ¡ kari Œe jaha ¡ raghunŒtha.20.

चौ0—ना§ चरन सिLर कगU कर `ôरी । नाथ मôगिU कछयU नागिUन „ôरी॥ ुििसय पýबल देव िव माया । छŒUंU§ राम करगयU `ौउ दाया॥ 1॥ बिाय बSय सयर नर मयनि Sवामी ।माउ पाव¡र पसय कपि ुिि कामी॥ नारि नयन सर `ागिU न ला»ा। घाôर कýरôˇ िम निसि `ô `ा»ा॥ 2॥ लôभ पा¡स `े¤गU »र न ब¡ˇाया । सô नर ियगU समान रघायराया॥ यगU »यन साˇन िेउ नगिंU गUôर्§ । ियगUरी कहरपा¡ पाव कô§ कôर्§॥ 3॥ िब रघायपिि बôले मयसयकार्§ । ियगU पिýय मôगिU भरि `िमि भार्§॥ ुब सô§ `िनय करगयU मन लार्§ । `ेगिU बिˇि सीिा कार सयˇि पार्§॥ 4॥

734 * ŚR’ RMACARITAMNASA* nŒi carana siru kaha kara jorī, nŒtha mohi kachu nŒhina khorī. atisaya prabala deva tava mŒyŒ, chµu¢ai rŒma karahu jau ¡ dŒyŒ.1. biṣaya basya sura nara muni svŒmī, mai ò pŒva ¡ra pasu kapi ati kŒmī. nŒri nayana sara jŒhi na lŒgŒ, ghora krodha tama nisi jo jŒgŒ.2. lobha pŒ¡sa jehi ò gara na ba ¡ dhŒyŒ, so nara tumha samŒna raghurŒyŒ. yaha guna sŒdhana te ¡ nahi ò hoī, tumharī kṛpŒ ¡ pŒva koi koī.3. taba raghupati bole musukŒī, tumha priya mohi bharata jimi bhŒī. aba soi jatanu karahu mana lŒī, jehi bidhi sītŒ kai sudhi paī.4.

दô0—०गिU बिˇि गUôि बिकगUी ुा० बानर `Œथ। नाना बरन सकल दिसि दे„िु कीस बरूरथ॥ 21॥

ehi bidhi hota batakahī Œe bŒnara jµutha, nŒnŒ barana sakala disi dekhia kīsa barµutha.21.

चौ0—बानर कंUक 'Uमा माउ दे„ा । सô मŒLर„ `ô करन चगU ले„ा॥ ुा§ राम पद नाव¤गU माथा। निर„ि बदनय सब गUô¤गU सनाथा॥ 1॥ ुस कपि ०क न सेना मागUीउ । राम कयरसल `ेगिU पŒछी नागUीं॥ यगU कछयU न¤गU पýभय क§ ुˇिकार्§ । बिSवरूरप Žयापक रघायरार्§॥ 2॥ ˘UाÉ‚ेU `ग¡U िग¡U ुायसय पार्§ । कगU सय»ýीव सबगिU समयÛार्§॥ राम का`य ुLर मôर निगUôरा । बानर `Œथ `ागयU चगय¡U ुôरा॥ 3॥ `नकसयिा कगय¡U „ô`गयU `ार्§ । मास दिवस मग¡U ुा०गयU भार्§॥ ुवˇि मेंिU `ô बिनय सयˇि पा०¡ । ुाव§ बनिगिU सô मôगिU मरा०¡॥ 4॥

bŒnara ka¢aka umŒ mai ò dekhŒ, so mµurukha jo karana caha lekhŒ. Œi rŒma pada nŒvahi ò mŒthŒ, nirakhi badanu saba hohi ò sanŒthŒ.1. asa kapi eka na senŒ mŒhī ¡, rŒma kusala jehi pµuchī nŒhī ¡. yaha kachu nahiò prabhu kai adhikŒī, bisvarµupa byŒpaka raghurŒī.2. ¢hŒRhe jaha¡ taha¡ Œyasu pŒī, kaha sugrīva sabahi samujhŒī. rŒma kŒju aru mora nihorŒ, bŒnara jµutha jŒhu cahu ¡ orŒ.3. janakasutŒ kahu¡ khojahu jŒī, mŒsa divasa maha ¡ Œehu bhŒī. avadhi me¢i jo binu sudhi pŒe ¡ , Œvai banihi so mohi marŒe ¡.4.

दô0—बचन सयनि सब बानर `ग¡U िग¡U चले ियरंUि। िब सय»ýीव¡ बôला० ुं»द नल गUनयमंि॥ 22॥

bacana sunata saba bŒnara jaha ¡ taha ¡ cale turanta, taba sugrīva ¡ bolŒe aṅgada nala hanumanta.22.

चौ0—सयनगयU नील ुं»द गUनयमाना । `ामवंि मििˇीर सय`ाना॥ सकल सयभं U मिलि द‘िछन `ागŒU । सीिा सयˇि प¡ŒछेUगयU सब कागŒU॥ 1॥ मन कýरम बचन सô `िन बिचारेUगय U। रामचं…ý कर का`य सं¡वारेUगयU॥ भानय पी˘िU से§ु 'Uर ुा»ी। SवामिगिU सर्ब भाव छल ˆया»ी॥ 2॥ ि`ि माया से§ु परलôका । मिंU¤गU सकल भवसंभव सôका॥ देगU ˇरेU कर यगU ¨रलय भार्§ । भ`िु राम सब काम बिगUार्§॥ 3॥ सô§ »यन‚य सôर्§ ब˙‚Uभा»ी । `ô रघायबीर चरन ुनयरा»ी॥ ुायसय मा»ि चरन सिLर नार्§ । चले गUराि सयमिरि रघायरार्§॥ 4॥ पाछेउU पवन िनय सिLर नावा । `ानि का` पýभय निकंU बôलावा॥ परसा सीस सरôLरगU पानी । करमय…िýका दी‹िगU `न `ानी॥ 5॥ बगयU पýकार सीिगिU समयÛा०गयU । कगिU बल बिरगU बे»ि ियगU ुा०गयU॥ गUनयमि `‹म सय¨रल करि माना । चले'U NUदय¡ ˇरि कहरपानिˇाना॥ 6॥ `lपि पýभय `ानि सब बािा । रा`नीिि रा„ि सयर˜ािा॥ 7॥

sunahu nīla aṅgada hanumŒnŒ, jŒmavanta matidhīra sujŒnŒ. sakala subha¢a mili dacchina jŒhµu, sītŒ sudhi pµu ¡ chehu saba kŒhµu.1. mana krama bacana so jatana bicŒrehu,rŒmacandra kara kŒju sa ¡vŒrehu. bhŒnu pī¢hi seia ura Œgī, svŒmihi sarba bhŒva chala tyŒgī.2. taji mŒyŒ seia paralokŒ, mi¢ahi ò sakala bhavasambhava sokŒ. deha dhare kara yaha phalu bhŒī, bhajia rŒma saba kŒma bihŒī.3. 736 * ŚR’ RMACARITAMNASA* soi gunagya soī baRabhŒgī, jo raghubīra carana anurŒgī. Œyasu mŒgi carana siru nŒī, cale haraṣi sumirata raghurŒī.4. pŒche¡ pavana tanaya siru nŒvŒ, jŒni kŒja prabhu nika¢a bolŒvŒ. parasŒ sīsa saroruha pŒnī, karamudrikŒ dīnhi jana jŒnī.5. bahu prakŒra sītahi samujhŒehu, kahi bala biraha begi tumha Œehu. hanumata janma suphala kari m ŒnŒ, caleu hṛdaya ¡ dhari kṛpŒnidhŒnŒ.6. jadypi prabhu jŒnata saba b ŒtŒ, rŒjanīti rŒkhata suratrŒtŒ.7.

दô0—चले सकल बन „ô`ि सरििा सर »िरि „ôगU। राम का` लयलीन मन बिसरा िन कर छôगU॥ 23॥

cale sakala bana khojata saritŒ sara giri khoha, rŒma kŒja layalīna mana bisarŒ tana kara choha.23.

चौ0—किगय¡U गUô§ निसिचर साउ भेंUा । पýान ले¤गU ०क ०क चपेंUा॥ बगयU पýकार »िरि कानन गेUरगिंU । कô'U मयनि मिल§ िागिU सब घोर¤गU॥ 1॥ ला»ि िहा ुििसय ुकयरलाने । मिल§ न `ल घान »गUन भयलाने॥ मन गUनयमान की‹गU ुनयमाना । मरन चगUि सब बिनय `ल पाना॥ 2॥ चÉि‚U »िरि सि„र चगŒ¡U दिसि दे„ा । भŒमि बिबर ०क कौियक पे„ा॥ चकýरबाक बक गंUस 'U˙‚UागUीउ । बगयUिक „» पýबिसगिंU िेगिU मागUीउ॥ 3॥ »िरि िे 'Uिरि पवनसयि ुावा । सब कगय¡ ला सô§ बिबर दे„ावा॥ ुा»ेउ कार गUनयमंिगिU ली‹गUा । पा˘ेU बिबर बिलंबय न की‹गUा॥ 4॥

katahu¡ hoi nisicara sai ò bhe¢Œ, prŒna lehi ò eka eka cape¢Œ. bahu prakŒra giri kŒnana herahi ò, kou muni milai tŒhi saba gherahi ò.1. lŒgi tṛṣŒ atisaya akulŒne, milai na jala ghana gahana bhulŒne. mana hanumŒna kīnha anumŒnŒ, marana cahata saba binu jala pŒnŒ.2. caRhi giri sikhara cahµu ¡ disi dekhŒ, bhµumi bibara eka kautuka pekhŒ. cakrabŒka baka haṁsa uRŒhī¡, bahutaka khaga prabisahi ò tehi mŒhī¡.3. giri te utari pavanasuta ŒvŒ, saba kahu ¡ lai soi bibara dekhŒvŒ. Œge¡ kai hanumantahi līnhŒ, pai¢he bibara bilambu na kīnhŒ.4.

दô0—दी„ `ा§ 'Uपबन बर सर बि»सिि बगयU कंर`। मंदिर ०क Lरचिर िग¡U बा˘िU नारि िप पयं`॥ 24॥

dīkha jŒi upabana bara sara bigasita bahu kañja, mandira eka rucira taha ¡ bai¢hi nŒri tapa puñja.24.

चौ0—दŒरि िे िागिU सब‹िगU सिLर नावा । पŒछेउU नि` बहžांि सयनावा॥ िेगिंU िब कगUा करगयU `ल पाना । „ागयU सयरस सयंदर ¨रल नाना॥ 1॥ म”ानय की‹गU मˇयर ¨रल „ा० । िासय निकंU पयनि सब चलि ुा०॥ िे¤गU सब ुापनि कथा सयनार्§ । माउ ुब `ाब `गUा¡ रघायरार्§॥ 2॥ मŒदगयU नयन बिबर ि`ि `ागŒU । पागUगयU सीिगिU `नि पछििागŒU॥ नयन मŒदि पयनि दे„¤गU बीरा । ˘UाÉ‚ेU सकल सिंˇय केउर िीरा॥ 3॥ सô पयनि »र्§ `गUा¡ रघायनाथा । `ा§ कमल पद ना०सि माथा॥ नाना भा¡िि बिनय िे¤गU की‹गUी । ुनपायनी भ»िि पýभय दी‹गUी॥ 4॥

dµuri te tŒhi sabanhi siru nŒvŒ, pµuche¡ nija bṛttŒnta sunŒvŒ. tehiò taba kahŒ karahu jala pŒnŒ, khŒhu surasa sundara phala nŒnŒ.1. majjanu kīnha madhura phala khŒe, tŒsu nika¢a puni saba cali Œe. tehiò saba Œpani kathŒ sunŒī, mai ò aba jŒba jahŒ ¡ raghurŒī.2. mµudahu nayana bibara taji jŒhµu, paihahu sītahi jani pachitŒhµu. nayana mµudi puni dekhahi ò bīrŒ, ¢hŒRhe sakala sindhu ke ¡ tīrŒ.3. so puni gaī jahŒ ¡ raghunŒthŒ, jŒi kamala pada nŒesi mŒthŒ. nŒnŒ bhŒ ¡ ti binaya tehi ò kīnhī, anapŒyanī bhagati prabhu dīnhī.4. 738 * ŚR’ RMACARITAMNASA*

दô0—बदरीबन कगय¡U सô »र्§ पýभय ु‚या ˇरि सीस। 'Uर ˇरि राम चरन `य» `े बंदि ु` र्§स॥ 25॥

badarībana kahu ¡ so gaī prabhu agyŒ dhari sīsa, ura dhari rŒma carana juga je bandata aja īsa.25.

चौ0—§गUा¡ बिचारगिंU कपि मन मागUीउ । बीिी ुवˇि का`य कछयU नागUीउ॥ सब मिलि कगUगिंU परSपर बािा । बिनय सयˇि ल०¡ करब का भýािा॥ 1॥ कगU ुं»द लôचन भरि बारी । दयगय¡U पýकार भ§ महˆयय गUमारी॥ पििा बˇे पर मारि मôगUी ।रा„ा राम निगUôर न ुôगUी॥ पयनि पयनि ुं»द कगU सब पागUीउ । मरन भय'U कछयU संसय नागUीउ॥ 3॥ ुं»द बचन सयनि कपि बीरा । बôलि न सकगिंU नयन बगU नीरा॥ छन ०क सôच म»न गUô§ रगेU । पयनि ुस बचन कगUि सब भ०॥ 4॥ गUम सीिा कार सयˇि ली‹गेउU बिना । न¤गU `ागाउU `यबरा` पýबीना॥ ुस कगिU लवन ¤सˇय िंU `ार्§ । बा˘ेU कपि सब दर्भ ˙Uसार्§॥ 5॥ `ामवंि ुं»द दय„ दे„ी । कगUीउ कथा 'Uपदेस बिसेाी॥ िाि राम कग¡यU नर `नि मानगयU । निर्»यन बýrा् ु`िि ु` `ानगय॥ 6॥ गUम सब सेवक ुिि ब˙‚Uभा»ी । संिि स»यन बýrा् ुनयरा»ी॥ 7॥

ihŒ¡ bicŒrahi ò kapi mana mŒhī ¡, bītī avadhi kŒju kachu nŒhī ¡. saba mili kahahi ò paraspara b ŒtŒ, binu sudhi lae ¡ karaba kŒ bhrŒtŒ.1. kaha aṅgada locana bhari bŒrī, duhu ¡ prakŒra bhai mṛtyu hamŒrī. ihŒ¡ na sudhi sītŒ kai pŒī, uhŒ ¡ gae ¡ mŒrihi kapirŒī.2. pitŒ badhe para mŒrata mohi, rŒkhŒ rŒma nihora na ohī. puni puni aṅgada kaha saba pŒhī ¡, marana bhayau kachu saṁsaya nŒhī ¡.3. aṅgada bacana sunata kapi bīrŒ, boli na sakahi ò nayana baha nīrŒ. chana eka soca magana hoi rahe, puni asa bacana kahata saba bhae.4. hama sītŒ kai sudhi līnhe ¡ binŒ, nahi ò jaihai ò jubarŒja prabīnŒ. asa kahi lavana sindhu ta¢a jŒī, bai¢he kapi saba darbha ḍasŒī.5. jŒmavanta aṅgada dukha dekhī, kahī ¡ kathŒ upadesa biseṣī. tŒta rŒma kahu¡ nara jani mŒnahu, nirguna brahma ajita aja jŒnahu.6. hama saba sevaka ati baRabhŒgī, santata saguna brahma anurŒgī.7.

दô0—नि` §‘छा¡ पýभय ुविर§ सयर मगिU »ô mि` ला»ि। स»यन 'Uपासक सं» िग¡U रगU¤गU मô‘छ सब ˆया»ि॥ 26॥

nija icchŒ ¡ prabhu avatarai sura mahi go dvija lŒgi, saguna upŒsaka saṅga taha ¡ rahahi ò moccha saba tyŒgi.26.

दô0—मôगिU ला `ागयU ¤सˇयिंU दे'¡U ििलां`लि िागिU। बचन सगUा§ करबि माउ पागUगयU „ô`गयU `ागिU॥ 27॥

mohi lai jŒhu sindhuta¢a deu ¡ tilŒñjali tŒhi, bacana sahŒi karabi mai ò paihahu khojahu jŒhi.27.

चौ0—ुनय` किýरया करि सा»र िीरा । कगिU नि` कथा सयनगयU कपि बीरा॥ गUम mौ बंˇय पýथम िLरनार्§ । »»न »० रबि निकंU 'U˙‚Uार्§॥ 1॥ िे` न सगि U सक सô ¨िररि ुावा । माउ ुभिमानी रबि निुरावा॥ `रेU पं„ ुिि िे` ुपारा । परेU'¡U भŒमि करि घाôर चिकारा॥ 2॥ मयनि ०क नाम चं…ýमा ुôगUी। ला»ी दया दे„ि करि मôगUी॥ बगयU पýकार िेगिंU ‚यान सयनावा । देगU `निि ुभिमान छ˙‚Uावा॥ 3॥ ˜ोिा¡ बýrा् मनय` िनय ˇरिगUी । िासय नारि निसिचर पिि गUरिगUी॥ िासय „ô` प˘U§गिU पýभय दŒिा । िि‹गUगिU मिलेउ िाउ गUôब पयनीिा॥ 4॥ `मिगU¤गU पं„ करसि `नि चिंिा । िि‹गUगिU दे„ा§ देगेUसय िाउ सीिा॥ मयनि क§ »िरा सˆय भ§ ुा`Œ । सयनि मम बचन करगयU पýभय का`Œ॥ 5॥ »िरि ˜िाकŒरंU “रपर बस लंका । िग¡ रगU रावन सगU` ुसंका॥ िग¡U ुसôक 'Uपबन `ग¡U रगUर्§ । सीिा बा˘िU सôच रि ुगUर्§॥ 6॥

anuja kriyŒ kari sŒgara tīrŒ, kahi nija kathŒ sunahu kapi bīrŒ. hama dvau bandhu prathama tarunŒī, gagana gae rabi nika¢a uRŒī.1. teja na sahi saka so phiri ŒvŒ, mai ò abhimŒnī rabi niarŒvŒ. jare paṅkha ati teja apŒrŒ, pareu¡ bhµumi kari ghora cikŒrŒ.2. muni eka nŒma candramŒ ohi, lŒgī dayŒ dekhi kari mohī. bahu prakŒra tehi ò gyŒna sunŒvŒ, deha janita abhimŒna chaRŒvŒ.3. tretŒ¡ brahma manuja tanu dharihī, tŒsu nŒri nisicara pati harihī. tŒsu khoja pa¢haihi prabhu dµutŒ, tinhahi mile ¡ tai ò hoba punītŒ.4. jamihahiò paṅkha karasi jani cintŒ, tinhahi dekhŒi dehesu tai ò sītŒ. muni kai girŒ satya bhai Œjµu, suni mama bacana karahu prabhu kŒjµu.5. giri trikµu¢a µupara basa laṅkŒ, taha ¡ raha rŒvana sahaja asaṅkŒ. taha¡ asoka upabana jaha¡ rahaī, sītŒ bai¢hi soca rata ahaī.6.

दô0—माउ दे„'¡U ियगU नागUीउ »ीˇगिU दहCि्U ुपार। बŒÉ‚U भय'¡U न ि करिे'¡U कछयUक सगUाय ियगUार॥ 28॥

742 * ŚR’ RMACARITAMNASA* maiò dekhau ¡ tumha nŒhī ¡ gīdhahi dṛṣ¢i apŒra, bµuRha bhayau¡ na ta karateu ¡ kachuka sahŒya tumhŒra.28.

चौ0—`ô नाघा§ सि `ô`न सा»र । कर§ सô राम का` मिि ुा»र॥ मôगिU बिलôकि ˇरगयU मन ˇीरा । राम कहरपा¡ कस भय'U सरीरा॥ 1॥ पापि'U `ा कर नाम सयमिरगUीउ । ुिि ुपार भवसा»र िरगUीउ॥ िासय दŒि ियगU ि`ि कदरार्§ । राम NUदय¡ ˇरि करगयU 'Uपार्§॥ 2॥ ुस कगिU »Lर˙‚U »ीˇ `ब »य“र । िि‹गU केउर मन ुिि बिसमय भय“र॥ नि` नि` बल सब कागŒ¡U भाा । पार `ा§ कर संसय रा„ा॥ 3॥ `र˘U भय'¡U ुब कगU§ रिछेUसा । न¤गU िन रगUा पýथम बल लेसा॥ `ब¤गU ˜िाबिकýरम भ० „रारी । िब माउ िLरन रगेU'¡U बल भारी॥ 4॥

jo nŒghai sata jojana sŒgara, karai so rŒma kŒja mati Œgara. mohi biloki dharahu mana dhīrŒ, rŒma kṛpŒ ¡ kasa bhayau sarīrŒ.1. pŒpiu jŒ kara nŒma sumirahī ¡, ati apŒra bhavasŒgara tarahī ¡. tŒsu dµuta tumha taji kadarŒī, rŒma hṛdaya ¡ dhari karahu upŒī.2. asa kahi garuRa gīdha jaba gayaµu, tinha ke¡ mana ati bisamaya bhayaµu. nija nija bala saba kŒhµu ¡ bhŒṣŒ, pŒra jŒi kara saṁsaya rŒkhŒ.3. jara¢ha bhayau ¡ aba kahai richesŒ, nahiò tana rahŒ prathama bala lesŒ. jabahiò tribikrama bhae kharŒrī, taba mai ò taruna raheu ¡ bala bhŒrī.4.

दô0—बलि बा¡ˇि पýभय बाÉ‚ेU'U सô िनय बरनि न `ा§। 'Uभय घारी मग¡U दी‹गUीउ साि पýद‘िछन ˇा§॥ 29॥

bali bŒ ¡dhata prabhu bŒRheu so tanu barani na jŒi, ubhaya gharī maha ¡ dīnhī ¡ sŒta pradacchina dhŒi.29.

चौ0—ुं»द कगU§ `ा'¡U माउ पारा । `िय¡ संसय कछयU ¨िररिी बारा॥ `ामवंि कगU ियगU सब लायक । प˘U§ु किमि सब गUी कर नायक॥ .1॥ कगU§ रीÿापिि सयनय गUनयमाना । का चयप साˇि रगेU'U बलवाना॥ पवन िनय बल पवन समाना । बयˇि बिबेक बि‚यान निˇाना॥ 2॥ कवन सô का` क˘िUन `» मागUीउ । `ô नगिंU गUô§ िाि ियगU पागUीउ॥ राम का` ल»ि िव ुविारा । सयनि¤गU भय'U पर्बिाकारा॥ 3॥ कनक बरन िन िे` बिरा`ा । मानगय¡U ुपर »िरि‹गU कर रा`ा॥ ¤सगUनाद करि बारगिंU बारा । लील¤गU नाघा'¡U `लनिˇि „ारा॥ 4॥ सगिUि सगUाय रावनगिU मारी । ुान'¡U §गUा¡ ˜िाकŒरंU 'Uपारी॥ `ामवंि माउ पŒ¡छ'¡U िôगUी । 'Uचिि सि„ावनय दी`गयU मôगUी॥ 5॥ ०िना करगयU िाि ियगU `ार्§ । सीिगिU दे„ि कगUगयU सयˇि ुार्§॥ िब नि` भय` बल रा`िवनाना । कौियक ला»ि सं» कपि सेना॥ 6॥

aṅgada kahai jŒu ¡ maiò pŒrŒ, jiya ¡ saṁsaya kachu phiratī bŒrŒ. jŒmavanta kaha tumha saba lŒyaka, pa¢haia kimi saba hī kara nŒyaka.1. kahai rīchapati sunu hanumŒnŒ, kŒ cupa sŒdhi rahehu balavŒnŒ. pavana tanaya bala pavana samŒnŒ, budhi bibeka bigyŒna nidhŒnŒ.2. kavana so kŒja ka¢hina jaga mŒhī ¡, jo nahi ò hoi tŒta tumha pŒhī ¡. rŒma kŒja lagi tava avatŒrŒ, sunatahiò bhayau parbatŒkŒrŒ.3. kanaka barana tana teja birŒjŒ, mŒnahu ¡ apara girinha kara rŒjŒ. siṁhanŒda kari bŒrahi ò bŒrŒ, līlahiò nŒghau ¡ jalanidhi khŒrŒ.4. sahita sahŒya rŒvanahi mŒrī, Œnau ¡ ihŒ ¡ trikµu¢a upŒrī. jŒmavanta mai ò pµu ¡ chau¡ tohī, ucita sikhŒvanu dījahu mohī.5. etanŒ karahu tŒta tumha jŒī, sītahi dekhi kahahu sudhi Œī. taba nija bhuja bala rŒjivanainŒ, kautuka lŒgi saṅga kapi senŒ.6.

छंU0—कपि सेन सं» स¡घारि निसिचर रामय सीिगिU ुानिगाउU। ˜ालôक पावन सय`सय सयर मयनि नारदादि ब„ानिगाउU॥ `ô सयनि »ावि कगUि समयÛाि परम पद नर पावर्§। रघायबीर पद पाथô` मˇयकर दास ियलसी »ावर्§॥

744 * ŚR’ RMACARITAMNASA* Chaṁ.: kapi sena saṅga sa ¡ghŒri nisicara rŒmu sītahi Œnihai ò, trailoka pŒvana sujasu sura muni nŒradŒdi bakhŒnihai ò. jo sunata gŒvata kahata samujhata parama pada nara pŒvaī, raghubīra pada pŒthoja madhukara dŒsa tulasī gŒvaī.

दô0—भव भेा` रघायनाथ `सय सयनगिंU `े नर ुLर नारि। िि‹गU कर सकल मनôरथ सि् कर¤गU ˜िासिरारि॥ 30 (क)॥ सô0—नीलôˆपल िन Sयाम काम कôंिU सôभा ुˇिक। सयनिु िासय »यन »ýाम `ासय नाम ुघा „» बˇिक॥ 30 („)॥

bhava bheṣaja raghunŒtha jasu sunahiò je nara aru nŒri, tinha kara sakala manoratha siddha karahi ò trisirŒri.30(A).